Haksız tahrik indirimi, Türk Ceza Kanunu’nun 29. maddesinde düzenlenmiş olup, haksız bir fiilin yarattığı öfke (hiddet) veya şiddetli elem (üzüntü) etkisi altında suç işleyen kişilerin cezasında indirim yapılmasını sağlayan, kusurluluğu azaltan bir nedendir. Haksız tahrik cezayı kaldırmaz, yalnızca azaltır.
Haksız tahrik şartları: Haksız bir fiil — mağdurdan kaynaklanan ve hukuka aykırı olan somut bir davranış bulunmalıdır. Ruhsal etki — bu haksız fiil failde şiddetli bir öfke veya elem yaratmalıdır. İlliyet bağı — suç, bu öfke veya elemin (ruhsal durumun) tepkisi olarak işlenmelidir. Faile yönelme — haksız hareket mağdurdan sadır olmalı ve faile ya da failin yakınlarına yönelmiş olmalıdır.
Haksız tahrik indirim oranları (TCK 29): Hâkim, tahrikin derecesine ve ağırlığına göre indirim oranını belirler. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine 18 yıldan 24 yıla kadar hapis; müebbet hapis cezası yerine 12 yıldan 18 yıla kadar hapis verilir. Diğer suçlarda (kasten yaralama, öldürmeye teşebbüs vb.) verilecek cezanın 1/4’ünden 3/4’üne kadarı indirilir.
İçindekiler
- Haksız Tahrik Nedir? (TCK 29)
- Haksız Tahrik Şartları Nelerdir?
- Haksız Tahrik İndirim Oranları: Kaç Yıl İndirim Yapılır?
- Haksız Tahrik İndirim Oranı Nasıl Belirlenir? (Asgari, Makul, Azami)
- Cinayette Ağır Tahrik İndirimi: Kasten Öldürmede Haksız Tahrik
- Kasten Yaralamada Haksız Tahrik İndirimi
- Haksız Tahrik İndirimi Hesaplama Örnekleri (TCK 61 Sırası)
- İlk Haksız Hareket ve Dengenin Bozulması
- Haksız Tahrik İndirimi Örnekleri: Hangi Durumlar Tahrik Sayılır?
- Haksız Tahrikin Uygulanmadığı Haller
- Haksız Tahrik ile Meşru Müdafaa Farkı
- Mefruz Tahrik: Haksız Tahrikte Kaçınılmaz Hata (TCK 30/3)
- Hakaret Suçunda Özel Tahrik Hükmü (TCK 129)
- Haksız Tahrikin Tazminat Davasına Etkisi
- Haksız Tahrik Yargıtay Kararları
- Sık Sorulan Sorular
Haksız tahrik indirimi, ceza yargılamasında sanık lehine en sık başvurulan ve verilecek cezayı en fazla etkileyen kurumlardan biridir. Kasten öldürme dosyasında müebbet hapis ile 12 yıl arasındaki farkı, kasten yaralama dosyasında ise fiili hapis ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması arasındaki farkı çoğu zaman bu madde belirler. Bu yazıda TCK 29’un şartlarını, indirim oranlarının Yargıtay tarafından nasıl belirlendiğini, cinayet ve kasten yaralama dosyalarında somut hesaplamaları, ilk haksız hareket ve dengenin bozulması kurallarını, tahrikin uygulanmadığı halleri ve güncel Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarını ceza avukatı gözüyle ele alıyorum.
Haksız Tahrik Nedir? (TCK 29)
Haksız tahrik; kişinin, kendisine veya yakınlarına yönelen haksız bir davranışın ruhunda yarattığı öfke veya derin acının etkisiyle suç işlemesi halinde kusurunun azaldığını kabul eden bir düzenlemedir. Bu durumda fail irade serbestisini tam olarak kullanamamaktadır; kanun koyucu da bunu cezaya yansıtmaktadır.
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 29 (Haksız Tahrik)
Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onsekiz yıldan yirmidört yıla ve müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hallerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.
Kaynak: 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – mevzuat.gov.tr | Adalet Bakanlığı
Uygulamada bilinmesi gereken üç temel nokta vardır:
- Haksız tahrik bir indirim nedenidir, beraat nedeni değildir. Fiil suç olmaya devam eder; yalnızca ceza azalır.
- Yalnızca kasten işlenen suçlarda uygulanır. Taksirli suçlarda (örneğin taksirle yaralama) haksız tahrik indirimi söz konusu olmaz.
- Mahkeme resen değerlendirmek zorundadır. Sanık talep etmese bile dosyada tahrik oluşturabilecek bir olgu varsa, mahkeme bunu tartışmak zorundadır; tartışılmaması Yargıtay’ın en sık bozma nedenlerinden biridir.
765 sayılı eski TCK’daki “ağır tahrik” ve “hafif tahrik” ayrımı 5237 sayılı TCK ile kaldırılmıştır. Bugün tahrikin ağırlığı, indirim oranının alt ve üst sınır arasında nereye konumlanacağını belirlemektedir.
Haksız Tahrik Şartları Nelerdir?
Kanun şartları tek tek saymaz; bunlar Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun istikrar kazanmış içtihadıyla belirlenmiştir (YCGK 2022/381 E., 2023/576 K.).
1. Tahrik Oluşturan Haksız Bir Fiil Bulunmalıdır
Mağdurdan kaynaklanan somut bir söz veya davranış olmalıdır. Failin mağdur hakkındaki kanaatleri, mağdurun sabıkası veya “bana saldıracağını düşündüm” şeklindeki varsayımlar tek başına yeterli değildir. Fiilin suç oluşturması veya borçlar hukuku anlamında haksız fiil olması şart değildir; hukuk düzenince kabul görmeyen, toplumsal değer yargılarına ve ahlak kurallarına aykırı davranışlar da haksız sayılabilir. Hukuka uygun bir davranış (örneğin kolluğun yasal yakalama işlemi, kuralı ihlal edene yapılan uyarı) tahrik oluşturmaz.
2. Fail Hiddet veya Şiddetli Elemin Etkisinde Kalmalıdır
Haksız fiil failde gerçek bir öfke veya derin acı yaratmış olmalıdır. Kıskançlık, kompleks, aşırı alınganlık, kişilik bozukluğu veya intikam duygusu tek başına bu şartı karşılamaz. Olaydan sonra sakin kalıp günler sonra başka bir nedenle suç işleyen kişi indirimden yararlanamaz.
3. Suç, Bu Ruhsal Durumun Tepkisi Olmalıdır (İlliyet Bağı)
Öfke veya elem ile işlenen suç arasında nedensellik bulunmalıdır. Önceden suç işleme kararı almış kişinin, tesadüfen maruz kaldığı bir hakaret nedeniyle tahrik indirimi alması mümkün değildir. Kanunda süre sınırı yoktur; aradan uzun zaman geçse bile önceki olayın etkisi devam ediyorsa tahrik uygulanabilir.
4. Haksız Hareket Mağdurdan Sadır Olmalı ve Faile Yönelmelidir
Suç, tahriki yapan kişiye karşı işlenmelidir. Üçüncü bir kişinin hakaretine kızıp onun kardeşine saldıran fail indirimden yararlanamaz. Bununla birlikte haksız fiilin doğrudan faile yönelmesi şart değildir; failin eşine, çocuğuna, kardeşine ve hatta arkadaşına yönelen haksız hareketler de tahrik oluşturabilir (Y3CD 2010/16199).
Haksız Tahrik İndirim Oranları: Kaç Yıl İndirim Yapılır?
| Suç İçin Öngörülen Ceza | Haksız Tahrik Uygulandığında | Örnek Suç |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 18 yıldan 24 yıla kadar hapis | Nitelikli kasten öldürme (TCK 82): tasarlayarak, çocuğa karşı, üstsoya/altsoya karşı vb. |
| Müebbet hapis | 12 yıldan 18 yıla kadar hapis | Kasten öldürme (TCK 81) |
| Süreli hapis veya adli para cezası | Cezanın 1/4’ünden 3/4’üne kadar indirilir | Kasten yaralama (TCK 86-87), öldürmeye teşebbüs, tehdit, mala zarar verme |
İndirim oranının tespitinde hâkimin takdir yetkisi bulunmakla birlikte bu yetki sınırsız değildir. Takdir; TCK m.3’te düzenlenen orantılılık ilkesi ve somut olayın özelliklerine göre kullanılmalı, gerekçesi karar yerinde açıkça gösterilmelidir. Yanlış oran, Yargıtay’ın en sık bozma nedenleri arasındadır.
Haksız Tahrik İndirim Oranı Nasıl Belirlenir? (Asgari, Makul, Azami)
Yargıtay kararları incelendiğinde, eski kanundaki ağır/hafif tahrik ayrımının fiilen üç kademeli bir uygulamaya dönüştüğü görülür:
| Tahrikin Ağırlığı | Tipik Haksız Fiil | Müebbet Yerine | Diğer Suçlarda |
|---|---|---|---|
| Asgari (hafif) | Sadece hakaret veya küfür, tek tokat, basit yumruk, karşılıklı küfürleşme | 18 yıl veya 18 yıla yakın | 1/4 veya 1/4’e yakın |
| Makul (orta) | Hakaret + fiili saldırı, tekrarlanan sarkıntılık, taş atma, alay ederek borç ödememe | 14–16 yıl civarı | 1/3 – 1/2 |
| Azami (ağır) | Yakınına cinsel saldırı, eşini evde başkasıyla görme, sürekli ağır şiddet, bıçaklı saldırı | 12 yıl veya 12 yıla yakın | 2/3 – 3/4 |
Oran belirlenirken Yargıtay’ın dikkate aldığı ölçütler şunlardır: haksız fiilin niteliği (sözlü mü, fiziksel mi), ağırlığı ve süreklilik gösterip göstermediği, cinsel veya onur kırıcı içeriği, olayın yeri, zamanı ve kamuya açık olup olmadığı, taraflar arasındaki geçmiş, failin sosyal ve kültürel çevresi, mağdurun olay öncesi ve olay sırasındaki davranışları.
Savunma açısından kritik nokta: Yalnızca “TCK 29 uygulansın” demek yeterli değildir. Tahrikin ağırlığı somut delillerle (adli rapor, tanık, mesaj kayıtları, önceki şikâyetler) ortaya konulmalı ve benzer olaylardaki Yargıtay oranlarına atıf yapılarak üst sınıra yakın indirim talep edilmelidir. Tahrikin ağırlığını kanıtlamak, çoğu dosyada yıllarca fark yaratır.
Cinayette Ağır Tahrik İndirimi: Kasten Öldürmede Haksız Tahrik
Halk arasında “cinayette ağır tahrik” olarak bilinen uygulama, bugün kasten öldürme suçunda TCK 29’un birinci cümlesiyle karşılanmaktadır:
- Basit kasten öldürme (TCK 81): Müebbet yerine 12–18 yıl hapis.
- Nitelikli kasten öldürme (TCK 82): Ağırlaştırılmış müebbet yerine 18–24 yıl hapis. Tasarlayarak öldürmede de tahrik uygulanabilir; Yargıtay tasarlama ile haksız tahrikin birlikte bulunabileceğini kabul etmiş ve üst sınırdan 24 yıl verilmesini fazla bularak bozmuştur (Y1CD 2017/3063).
- Kasten öldürmeye teşebbüs (TCK 81 + 35): Önce teşebbüs indirimi (müebbet yerine 9–15 yıl), ardından tahrik nedeniyle 1/4 – 3/4 indirim yapılır.
Yargıtay; yalnızca hakaretten ibaret tahrikte kasten öldürme için 18 yıl verilmesi gerektiğini (Y1CD 2014/3973), buna karşılık elinde kırık bira şişesiyle tehdit ve küfür ederek üzerine yürüyen maktulü öldüren sanığa 18 yıl verilmesinin fazla olduğunu kabul etmiştir (Y1CD 2014/3485).
Kasten Yaralamada Haksız Tahrik İndirimi
Kasten yaralama (TCK 86-87) dosyalarında haksız tahrik, ceza miktarının yanında cezanın infaz şeklini de değiştirir. Tahrik indirimiyle ceza 2 yıl veya altına indiğinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve erteleme; 1 yıl veya altına indiğinde adli para cezasına çevirme mümkün hale gelir. Bu nedenle kasten yaralama savunmasında tahrikin ağırlığını ispat etmek, sanığın cezaevine girip girmemesini belirleyebilir.
- Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen yaralama (TCK 86/2): 4 ay – 1 yıl hapis veya adli para cezası; şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır.
- Basit kasten yaralama (TCK 86/1): 1 – 3 yıl hapis.
- Silahla yaralama (TCK 86/3-e): Ceza yarısından bir katına kadar artırılır, ardından tahrik indirimi uygulanır.
- Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87): Kemik kırığı, organ işlevinin zayıflaması, yaşamı tehlikeye sokan durum gibi hallerde artırılmış ceza üzerinden tahrik indirimi yapılır.
Yargıtay; basit yumrukla yaralanan sanığa 2/3 oranında indirim yapılmasını fazla bulmuş ve asgari orandan indirim yapılması gerektiğini belirtmiştir (Y1CD 2018/29). Buna karşılık küfürle birlikte süpürge sapıyla vurulan sanık için alt sınırdan indirimi yetersiz bularak makul oranda indirim yapılması gerektiğine hükmetmiştir (YCGK 2020/446 E., 2021/230 K.).
Haksız Tahrik İndirimi Hesaplama Örnekleri (TCK 61 Sırası)
TCK m.61/5’e göre sonuç ceza belirlenirken indirimler belirli bir sırayla uygulanır: teşebbüs → iştirak → zincirleme suç → haksız tahrik → yaş küçüklüğü → akıl hastalığı → takdiri indirim (TCK 62). Haksız tahrik, takdiri indirimden önce uygulanır. Aşağıdaki örneklerde takdiri indirim (1/6) de gösterilmiştir.
| Suç | Temel Ceza | Tahrik Sonrası | TCK 62 (1/6) Sonrası |
|---|---|---|---|
| Kasten öldürme (TCK 81) — asgari tahrik | Müebbet | 18 yıl | 15 yıl |
| Kasten öldürme (TCK 81) — azami tahrik | Müebbet | 12 yıl | 10 yıl |
| Nitelikli kasten öldürme (TCK 82) — asgari tahrik | Ağırlaştırılmış müebbet | 24 yıl | 20 yıl |
| Nitelikli kasten öldürme (TCK 82) — azami tahrik | Ağırlaştırılmış müebbet | 18 yıl | 15 yıl |
| Öldürmeye teşebbüs — 1/4 indirim | 12 yıl (teşebbüs sonrası) | 9 yıl | 7 yıl 6 ay |
| Öldürmeye teşebbüs — 3/4 indirim | 12 yıl (teşebbüs sonrası) | 3 yıl | 2 yıl 6 ay |
| Silahla kasten yaralama (86/1 + 86/3-e) — 1/4 indirim | 1 yıl → artırımla 1 yıl 6 ay | 1 yıl 1 ay 15 gün | 11 ay 7 gün |
| Silahla kasten yaralama (86/1 + 86/3-e) — 3/4 indirim | 1 yıl → artırımla 1 yıl 6 ay | 4 ay 15 gün | 3 ay 22 gün |
| Basit yaralama (86/2) — 1/4 indirim | 4 ay | 3 ay | 2 ay 15 gün |
Tablodan görüleceği üzere, öldürmeye teşebbüs dosyasında asgari ile azami tahrik arasındaki fark 5 yıla ulaşmaktadır. Azami tahrikte ceza 2 yıl 6 aya indiğinden, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hesabı da tamamen değişir.
İlk Haksız Hareket ve Dengenin Bozulması
İlk Haksız Hareket Kuralı
Olayı kendi haksız hareketiyle başlatan kişi, karşılaştığı tepki nedeniyle tahrik altında kaldığını ileri süremez. İlk yumruğu atan, karşılık gelince silah çekip vuran sanık indirimden yararlanamaz.
İlk Haksız Hareket Tespit Edilemezse
Karşılıklı kavgada ilk haksız hareketin kimden geldiği şüpheye yer bırakmayacak şekilde belirlenemiyorsa, “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi gereği sanık lehine haksız tahrik uygulanır (YCGK 2002/367). Bu durumda indirim genellikle asgari oranda (1/4) yapılır (Y3CD 2018/33).
Haksız Tahrikte Dengenin Bozulması
İlk haksız hareketi yapan kişi, karşı tarafın tepkisi kendi eylemiyle açıkça orantısız hale gelmişse tahrikten yararlanabilir. Örneğin küfür eden kişiye bıçakla karşılık verilmesi dengeyi bozar; bıçaklanan kişi artık haksız tahrik altında sayılır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na göre karşılıklı haksız davranışlar; öncelik-sonralık, etki-tepki ilişkisi, ulaştıkları boyut ve vahamet düzeyi bakımından birlikte değerlendirilmeli, tepkide açık bir oransızlık varsa ilk hareketi yapan da tahrikten yararlandırılmalıdır (YCGK 2021/231).
Haksız Tahrik İndirimi Örnekleri: Hangi Durumlar Tahrik Sayılır?
| Durum | Tahrik Var mı? | Yargıtay Yaklaşımı |
|---|---|---|
| Hakaret, küfür | Evet | Genellikle asgari oran |
| Karşılıklı küfürleşme | Evet | Asgari oran (Y1CD 2017/684) |
| Tokat, basit yumruk | Evet | Asgari oran (Y1CD 2017/3373) |
| Araca veya kişiye taş atma | Evet | Y3CD 2015/11953 |
| Eşe yönelik sarkıntılık | Evet | Asgariye yakın (Y1CD 2015/330) |
| Kardeşe yıllar önce cinsel saldırı | Evet | 25 yıl sonra bile asgari oran (Y1CD 2020/2063) |
| Eşini evde başka biriyle görme | Evet (eş için) | YCGK 2024/179 E., 2025/354 K. |
| Eşin aldatması — kayınpeder, kardeş gibi diğer aile üyeleri | Hayır | Sadakat yükümlülüğü eşlere aittir (YCGK 2020/64) |
| Borcun sadece ödenmemesi | Hayır | Keyfi ödememe, alay, mal kaçırma varsa evet (YCGK 2015/203 E., 2016/2 K.) |
| Kolluğun kötü muamelesi | Evet | Y5CD 2015/1407 |
| Kolluğun hukuka uygun işlemi | Hayır | Hukuka uygun fiil tahrik oluşturmaz |
| Arkadaşa yönelik saldırı | Evet | Y3CD 2010/16199 |
| Hayvan saldırısı | Kural olarak hayır | Hayvan sahibi yönlendirmişse veya kusurluysa evet |
Haksız Tahrikin Uygulanmadığı Haller
- Töre saikiyle öldürme (TCK 82/1-k): Töre saiki ile işlenen öldürmede haksız tahrik uygulanmaz (YCGK 2010/111). Ancak somut bir tahrik varsa suç, nitelikli halden çıkarak tahrik altında basit kasten öldürmeye dönüşebilir (YCGK 2011/130).
- Kan gütme saikiyle öldürme (TCK 82/1-j) ile canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme (TCK 82/1-b): Saik suçu niteliğinde olduğundan tahrik uygulanmaz (Y1CD 2025/146).
- Taksirli suçlar: Haksız tahrik yalnızca kasıtlı suçlarda uygulanır.
- Devlete veya topluma karşı suçlar: Tahrik edene karşı değil, genel olarak işlenen suçlarda uygulanmaz.
- Olaya kendi haksız hareketiyle neden olma: Dengenin bozulması hali hariç.
- Soğukkanlı ve planlı hareket: Suç kararı tahrikten bağımsız olarak önceden verilmişse ve tahrik yalnızca bir bahane ise.
Haksız Tahrik ile Meşru Müdafaa Farkı
Savunmada en kritik strateji hatası, meşru müdafaa ileri sürülebilecek bir dosyada doğrudan haksız tahrik talep etmektir. Meşru müdafaa cezayı tamamen ortadan kaldırırken haksız tahrik yalnızca indirim sağlar.
| Ölçüt | Meşru Müdafaa (TCK 25/1) | Haksız Tahrik (TCK 29) |
|---|---|---|
| Saldırı | Devam ediyor | Genellikle sona ermiş |
| Failin amacı | Saldırıyı defetmek | Öfke veya acının etkisiyle tepki |
| Orantı | Aranır | Aranmaz |
| Sonuç | Suç oluşmaz, beraat | Suç devam eder, ceza indirilir |
Saldırganı etkisiz hale getirdikten sonra yerde yatan kişiye ateş eden sanık, artık savunma için değil öfkeyle hareket ettiğinden meşru müdafaa değil haksız tahrik hükümlerinden yararlanır (YCGK 2015/314). Ayrıntılı değerlendirme için meşru savunma ve zorunluluk hali (TCK 25) yazımızı inceleyebilirsiniz.
Mefruz Tahrik: Haksız Tahrikte Kaçınılmaz Hata (TCK 30/3)
Fail, gerçekte var olmayan bir haksız fiili var sanarak hareket etmiş olabilir. TCK 30/3’e göre ceza sorumluluğunu azaltan nedenlerin koşullarının gerçekleştiği konusunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi bu hatasından yararlanır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu; işitme ve konuşma engelli ablasının maktul hakkındaki cinsel saldırı iddiasını karakolda bizzat tercüme eden ve kısa süre sonra maktulü öldüren sanığın, iddianın doğruluğu şüpheli kalsa bile kaçınılmaz hataya düştüğünü kabul ederek haksız tahrik uygulanmasına karar vermiştir (YCGK 2022/374 E., 2023/317 K.). Hata kaçınılabilir nitelikteyse bu koruma uygulanmaz (YCGK 2013/622).
Hakaret Suçunda Özel Tahrik Hükmü (TCK 129)
Hakaret suçu bakımından kanun koyucu TCK 29’dan ayrı, daha lehe bir özel düzenleme öngörmüştür. TCK 129’a göre hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten tamamen vazgeçilebilir; kasten yaralamaya tepki olarak işlenen hakarette ise ceza verilmez. Karşılıklı hakarette de taraflardan biri veya her ikisi hakkında indirim yapılabilir ya da ceza verilmeyebilir. Bu nedenle hakaret dosyalarında TCK 29 değil, özel hüküm olan TCK 129 uygulanır.
Haksız Tahrikin Tazminat Davasına Etkisi
Ceza mahkemesinde haksız tahrik kabul edilmesi, hukuk mahkemesindeki maddi ve manevi tazminat davasını da etkiler. Mağdurun kendi haksız davranışıyla zararın doğmasına katkıda bulunduğu kabul edildiğinden, tazminat hesaplanırken müterafik kusur indirimi yapılması gerekir (Yargıtay 4. HD 2013/4685). Bu nedenle ceza dosyasında tahrikin kabul ettirilmesi, sanığın ödeyeceği tazminatı da doğrudan azaltır.
Haksız Tahrik Yargıtay Kararları
Eşini Evde Başkasıyla Gören Sanık: Haksız Tahrik
Ayrı yaşamakla birlikte henüz boşanmamış eşini, evli olduğunu bildiği maktulle aynı evde gören sanığın içinde bulunduğu şiddetli elem ve öfke nedeniyle haksız tahrik indirimi uygulanması gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2024/179, K.2025/354
Dengenin Bozulması: Orantısız Tepki Haksız Tahrik Oluşturur
Haksız bir eylemle mağduru tahrik eden fail kural olarak tahrikten yararlanamaz; ancak maruz kaldığı tepki kendi eylemine göre açıkça aşırı ve oransız hale gelmişse, bu tepki başlı başına haksız nitelik kazanır ve fail haksız tahrik hükümlerinden yararlandırılmalıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K.2021/231
Aldatma Yalnızca Eş Bakımından Tahrik Oluşturur
Evli kadının rızaya dayalı ilişkisi, sadakat yükümlülüğü yalnızca eşlere ait olduğundan kadının babası ve kardeşi bakımından haksız tahrik nedeni oluşturmaz; aksinin kabulü tahrikin kapsamını öngörülemeyecek ölçüde genişletir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K.2020/64
Borcun Ödenmemesi Tek Başına Tahrik Değildir
Salt borcun ödenememesi tahrik oluşturmaz. Borçlunun ödeme gücü olduğu halde keyfi olarak ödememesi, mal kaçırması, gerçeğe aykırı vaatlerde bulunması veya borç istenirken alay edip hakaret etmesi halinde haksız tahrik uygulanabilir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2015/203, K.2016/2; Yargıtay 14. Ceza Dairesi, K.2018/6399
Bir Yıl Önceki Sarkıntılık: Tahrik Var, Azami Oran Yok
Mağdurun bir yıl önce sanığın nişanlısına iki kez sarkıntılık etmesi tahrik oluşturur; ancak tahrik en ağır düzeyde olmadığından 3/4 oranında indirim yapılması hatalıdır, 1/4’e yakın bir oran uygulanmalıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K.2009/229
İlk Haksız Hareket Belirlenemezse Sanık Lehine Tahrik
Karşılıklı kavgada ilk haksız hareketin hangi taraftan geldiği kesin olarak tespit edilemiyorsa, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereği sanıklar hakkında haksız tahrik hükümleri uygulanmalıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2002/4-238, K.2002/367
Yalnızca Hakarette Asgari Oran: 18 Yıl
Maktulün eylemi sanığa hakaret etmekten ibaret olduğundan, kasten öldürmede haksız tahrik nedeniyle en asgari oranda indirim yapılarak 18 yıl hapis cezası verilmesi gerekirken 15 yıl verilmesi hatalıdır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, K.2014/3973
Tasarlayarak Öldürmede Tahrik: Üst Sınırdan Ceza Fazladır
Maktulün sanığa yönelik ağır hakaretleri karşısında tasarlayarak kasten öldürme suçundan hüküm kurulurken, TCK 29 uyarınca 18–24 yıl arasında makul bir ceza verilmesi gerekirken üst sınırdan 24 yıl verilmesi hukuka aykırıdır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, K.2017/3063
Kardeşe 25 Yıl Önceki Cinsel Saldırı: Tahrik Devam Eder
Maktulün 25 yıl önce sanığın kız kardeşine cinsel saldırıda bulunması nedeniyle süregelen husumetle işlenen öldürmede, haksız tahrik indiriminin asgari oranda da olsa uygulanması gerekirken hiç uygulanmaması bozma nedenidir.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, K.2020/2063
Töre Saikiyle Öldürmede Tahrik Uygulanmaz
Ailenin namus ve şerefini kurtarmak saikiyle maktulü öldüren sanıklar hakkında haksız tahrik hükümlerinin uygulanması olanaksızdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, K.2010/111
Kasten öldürme, öldürmeye teşebbüs veya kasten yaralama dosyanızda haksız tahrik indiriminin doğru oranda uygulanması, meşru müdafaa ile tahrik ayrımının yapılması ve istinaf-temyiz aşamasında oran itirazı için Ankara ceza avukatı Av. Onuralp Turhan ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Haksız tahrik indirimi nedir?
Haksız tahrik indirimi, TCK 29’da düzenlenen ve haksız bir fiilin yarattığı öfke veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kişinin cezasında indirim yapılmasını sağlayan, kusurluluğu azaltan bir nedendir. Cezayı kaldırmaz, yalnızca azaltır.
Haksız tahrik indirimi kaç yıl?
Ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine 18–24 yıl, müebbet hapis yerine 12–18 yıl hapis verilir. Diğer suçlarda cezanın 1/4’ünden 3/4’üne kadarı indirilir. Takdiri indirim (1/6) de uygulanırsa kasten öldürmede sonuç ceza 10–15 yıl arasına iner.
Haksız tahrik şartları nelerdir?
Mağdurdan kaynaklanan haksız bir fiil bulunmalı, bu fiil failde hiddet veya şiddetli elem yaratmalı, suç bu ruhsal durumun tepkisi olarak işlenmeli ve haksız hareket faile veya yakınlarına yönelmiş olmalıdır.
Cinayette ağır tahrik indirimi ne kadar?
Eski TCK’daki “ağır tahrik” kavramı kaldırılmıştır. Bugün kasten öldürmede tahrik ağır kabul edilirse müebbet yerine 12 yıla yakın, nitelikli öldürmede ağırlaştırılmış müebbet yerine 18 yıla yakın ceza verilir. Tahrik hafifse sırasıyla 18 ve 24 yıla yakın ceza verilir.
Kasten yaralamada haksız tahrik indirimi ne kadar?
Kasten yaralamada cezanın 1/4’ünden 3/4’üne kadarı indirilir. Tahrik indirimiyle ceza 2 yılın altına inerse HAGB veya erteleme, 1 yılın altına inerse adli para cezasına çevirme mümkün hale gelir.
Haksız tahrik indirimi örnekleri nelerdir?
Hakaret ve küfür, tokat veya yumruk, taş atma, eşe veya yakınlara sarkıntılık, yakına cinsel saldırı, eşini başkasıyla görme, kolluğun kötü muamelesi, alay ederek keyfi biçimde borç ödememe Yargıtay tarafından haksız tahrik olarak kabul edilen örneklerdendir.
Haksız tahrik indirim oranını kim belirler?
Oranı mahkeme belirler; ancak takdir yetkisi sınırsız değildir. Haksız fiilin niteliği, ağırlığı ve sürekliliği, olayın yeri ve zamanı ile taraflar arasındaki geçmiş dikkate alınır ve gerekçe gösterilir. Hatalı oran istinaf ve temyizde bozma nedenidir.
Hakaret haksız tahrik sayılır mı?
Evet. Yalnızca hakaret veya küfür haksız tahrik oluşturur, ancak Yargıtay bu durumda genellikle asgari oranda (1/4 veya kasten öldürmede 18 yıl) indirim uygulanması gerektiğini kabul eder.
Kavgayı kimin başlattığı belli değilse ne olur?
İlk haksız hareketin kimden geldiği tespit edilemiyorsa, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereği sanık lehine haksız tahrik uygulanır ve indirim genellikle asgari oranda (1/4) yapılır.
Kavgayı ben başlattım, haksız tahrikten yararlanabilir miyim?
Kural olarak hayır. Ancak karşı tarafın tepkisi sizin eyleminize göre açıkça orantısızsa (örneğin küfre bıçakla karşılık verilmesi), dengenin bozulması nedeniyle haksız tahrik hükümlerinden yararlanabilirsiniz (YCGK 2021/231).
Aradan zaman geçtikten sonra işlenen suçta tahrik uygulanır mı?
Kanunda süre sınırı yoktur. Önceki haksız fiilin yarattığı öfke veya elem hâlâ devam ediyorsa tahrik uygulanabilir; Yargıtay 25 yıl sonra işlenen suçta dahi asgari oranda tahrik uygulanması gerektiğine karar vermiştir. Ancak süre uzadıkça indirim oranı düşer.
Tasarlayarak öldürmede haksız tahrik uygulanır mı?
Evet, uygulanabilir. Yargıtay, tasarlayarak kasten öldürme suçunda da haksız tahrik nedeniyle ağırlaştırılmış müebbet yerine 18–24 yıl arasında ceza verilmesi gerektiğini kabul etmektedir.
Töre cinayetlerinde haksız tahrik indirimi yapılır mı?
Hayır. Töre saikiyle, kan gütme saikiyle veya canavarca hisle işlenen öldürmelerde haksız tahrik hükümleri uygulanmaz. Bu suçlar saik suçu niteliğindedir.
Haksız tahrik ile meşru müdafaa arasındaki fark nedir?
Meşru müdafaada devam eden bir saldırı orantılı biçimde defedilir ve suç oluşmaz, beraat verilir. Haksız tahrikte ise fail haksız fiilin yarattığı öfkeyle tepki verir; suç devam eder, yalnızca ceza indirilir.
Haksız tahrik taksirli suçlarda uygulanır mı?
Hayır. Haksız tahrik yalnızca kasten işlenen suçlarda uygulanır; taksirle yaralama veya taksirle öldürme gibi suçlarda indirim yapılmaz.
Haksız tahrik tazminat miktarını etkiler mi?
Evet. Ceza mahkemesinde haksız tahrik kabul edilmişse, hukuk mahkemesinde mağdurun müterafik kusuru dikkate alınarak tazminattan indirim yapılması gerekir.
Av. Onuralp Turhan – Avukat Onaylı İçerik
Bu makale, Ankara Barosu’na kayıtlı Av. Onuralp Turhan tarafından TCK m.29, 30, 61, 62, 129 ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır. Turhan Hukuk ve Danışmanlık; Etimesgut ve Eryaman’da kasten öldürme, kasten yaralama ve ağır ceza dosyalarında savunma hizmeti vermektedir. Hukuki destek için turhanhukukvedanismanlik.com.tr
Yorumlar
İnfaz Hesaplama Programı 2026 | Yatar Hesaplama
[…] için kasten öldürme suçu (TCK 81-82) yazımıza, ceza miktarını düşüren indirim için haksız tahrik indirimi (TCK 29) yazımıza bakabilirsiniz. Madde bazında alternatif bir tck yatar hesaplama aracıyla da […]
İyi Hal İndirimi (TCK 62): Oranı, Nedenleri, Hesaplama
[…] Bu nedenle takdiri indirim, diğer tüm indirimlerden sonra kalan ceza üzerinden hesaplanır. Haksız tahrik indirimi uygulanmışsa takdiri indirim bu indirimden sonra […]