Memuriyete engel suçlar, devlet memuru olmayı veya memurluğa devam etmeyi engelleyen mahkûmiyetlerdir. 657 sayılı Kanun’a göre kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası alan kişi memur olamaz. Ayrıca bazı suçlardan alınan ceza, süresi ne olursa olsun ve affa uğramış olsa bile memuriyete engeldir.
Affa uğrasa bile engel olan suçlar: Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suç gelirlerini aklama ve kaçakçılık.
Hak yoksunlukları (TCK 53): Kasten işlenen suçtan hapis cezası alan kişi, ceza infaz edilene kadar kamu görevi, seçme ve seçilme, velayet ve vesayet, dernek, vakıf ve şirket yöneticiliği ile izne bağlı serbest meslek haklarından yoksun kalır. Adli para cezası, taksirli suç ve HAGB kararı bu sonucu doğurmaz.
Haklar nasıl geri alınır? İnfaz tamamlanınca TCK 53’teki yoksunluklar kendiliğinden sona erer. Diğer kanunlardaki yasaklar için memnu hakların iadesi kararı alınması gerekir.
İçindekiler
- Hak Yoksunlukları Nedir? (TCK 53)
- Hangi Haklar Kullanılamaz?
- Hak Yoksunluğu Ne Kadar Sürer?
- Hak Yoksunluğu Kimlere Uygulanmaz?
- Memuriyete Engel Suçlar Listesi (657 SK m.48)
- HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezası Memuriyete Engel mi?
- Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Kaydı
- Memnu Hakların İadesi: Haklar Nasıl Geri Alınır?
- Meslek Yasağı ve Ehliyet Geri Alma (TCK 53/5-6)
- Sık Sorulan Sorular
Ceza davası hükümle bitmez. Hapis cezasının yanında kişinin memurluğu, velayeti, oy hakkı ve mesleği de etkilenebilir. Bu sonuçların çoğu kararda ayrıca yazılmaz, kanun gereği kendiliğinden doğar. Bu yazıda memuriyete engel suçları, TCK 53’teki hak yoksunluklarını, HAGB ve ertelemenin memuriyete etkisini ve hakların nasıl geri alınacağını sade bir dille anlatıyorum.
Hak Yoksunlukları Nedir? (TCK 53)
Hak yoksunluğu, kasten işlenen bir suçtan hapis cezası almanın kanuni sonucudur. Hâkimin ayrıca karar vermesine gerek yoktur. Amaç, toplumun güvenini sarsan kişinin ceza süresince bazı kamusal hakları kullanmasını engellemektir.
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 53/1-2 (Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma)
(1) Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak; a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevini üstlenmekten, b) Seçme ve seçilme ehliyetinden ve diğer siyasi hakları kullanmaktan, c) Velayet hakkından, vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan, d) Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan, e) Bir kamu kurum veya kuruluşunun ya da kamu meslek kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten, yoksun bırakılır.
(2) Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz.
Hangi Haklar Kullanılamaz?
| Hak | Pratik Anlamı |
|---|---|
| Kamu görevi | Memur, sözleşmeli personel veya seçilmiş görevli olamaz |
| Seçme ve seçilme | Aday olamaz. Cezaevindeki hükümlüler taksirli suçlar hariç oy da kullanamaz |
| Velayet ve vesayet | Çocuğu üzerindeki velayet hakkını kullanamaz, vasi olamaz. Bkz. aile hukuku |
| Tüzel kişi yöneticiliği | Şirket, dernek, vakıf, kooperatif veya sendika yöneticisi olamaz |
| İzne bağlı meslek | Avukatlık, eczacılık, mali müşavirlik gibi meslekleri serbest olarak icra edemez |
Hak Yoksunluğu Ne Kadar Sürer?
TCK 53’teki yoksunluk, hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar sürer. Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik süresi de infazın parçasıdır. Bu nedenle yoksunluk, cezaevinden çıkılan gün değil, koşullu salıverilme süresi bittiği gün sona erer. İnfaz tamamlanınca TCK 53’teki haklar kendiliğinden geri gelir.
Dikkat: TCK 53’ün sona ermesi, başka kanunlardaki yasakların da bittiği anlamına gelmez. Memuriyet, avukatlık veya silah ruhsatı gibi konularda özel kanunlar daha uzun ya da kalıcı yasaklar öngörebilir.
Hak Yoksunluğu Kimlere Uygulanmaz?
- Taksirli suçlar: Hak yoksunluğu yalnızca kasten işlenen suçlarda doğar. Taksirle yaralama veya trafik kazası gibi suçlarda uygulanmaz.
- Adli para cezası: Yalnızca hapis cezası bu sonucu doğurur. Doğrudan adli para cezası veya hapisten çevrilen adli para cezası yoksunluk doğurmaz.
- HAGB: Mahkûmiyet hükmü açıklanmadığı için yoksunluk doğmaz.
- Kısa süreli ve ertelenen ceza: 1 yıl veya daha kısa süreli olup ertelenen hapis cezasında uygulanmaz.
- 18 yaş altı: Suçu 18 yaşından küçükken işleyen kişiler hakkında uygulanmaz.
- Kendi çocuğu üzerindeki velayet: Cezası ertelenen veya koşullu salıverilen kişi, kendi çocukları üzerindeki velayet hakkını kullanmaya devam eder.
Bu istisnalar TCK 53 içindir. Memuriyete engel suçlar bakımından ayrıca 657 sayılı Kanun incelenmelidir. Velayet uyuşmazlıklarında ceza mahkûmiyetinin etkisi için velayet davası sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Memuriyete Engel Suçlar Listesi (657 SK m.48)
Memuriyete engel suçlar, hak yoksunluklarından ayrı bir kategoridir. Bu suçlar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinde düzenlenir. Bu hüküm TCK 53’ten bağımsızdır ve daha ağırdır.
657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu – Madde 48/A-5
Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak.
| Durum | Memuriyete Engel mi? |
|---|---|
| Kasıtlı suçtan 1 yıl veya üzeri hapis | Evet |
| Kasıtlı suçtan 1 yıldan az hapis (listede olmayan suç) | Hayır |
| Listede sayılan suçlardan (örneğin hırsızlık) herhangi bir süre hapis | Evet, affa uğrasa bile |
| Listede sayılan suçtan ertelenmiş hapis | Evet, ertelenmiş mahkûmiyet de mahkûmiyettir |
| Taksirli suçtan hapis | Kural olarak hayır |
| Doğrudan adli para cezası | Kural olarak hayır |
| HAGB kararı | 657 bakımından hayır. Bazı özel kanunlarda farklı olabilir |
Memuriyete engel suçlar yalnızca atamada değil görevdeyken de önemlidir. Görevdeki memur bu suçlardan birinden mahkûm olursa memurluğu sona erer. Kumar ve yasa dışı bahis gibi kabahatlerin memuriyete etkisi için yasa dışı bahis cezası yazımıza bakabilirsiniz.
HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezası Memuriyete Engel mi?
HAGB
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararında ortada açıklanmış bir mahkûmiyet yoktur. Bu nedenle 657 sayılı Kanun açısından memuriyete engel değildir. Ancak polislik, hâkimlik veya askerlik gibi bazı mesleklerin özel kanunları HAGB’yi de engel sayabilir. Bu mesleklerde ilgili mevzuat ayrıca incelenmelidir.
Erteleme
Ertelenen ceza da bir mahkûmiyettir. Listede sayılan bir suçtan ertelenmiş ceza memuriyete engeldir. Listede olmayan bir suçtan 1 yılın altında ertelenmiş ceza ise engel değildir.
Adli Para Cezası
Doğrudan verilen adli para cezası kural olarak memuriyete engel değildir. Ancak listede sayılan suçlarda adli para cezası verilmişse durum somut olaya göre değerlendirilir. Ayrıntılar için adli para cezası yazımıza bakabilirsiniz.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Kaydı
Bazı kamu görevlerine atanmadan önce güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır. Bu araştırmada adli sicilden silinmiş ancak arşivde duran kayıtlar da görülebilir. Bu nedenle memuriyete engel suçlar listesinde yer almayan bir dosya bile atamayı etkileyebilir. Mahkûmiyet olmasa bile soruşturma kayıtları değerlendirmeye alınabilir. Güvenlik soruşturması ve kişi güvenlik belgesi süreçlerinde olumsuz sonuçlara karşı idari yargı yolu açıktır.
Adli sicil kaydınızı e-Devlet adli sicil kaydı hizmetinden sorgulayabilirsiniz.
Memnu Hakların İadesi: Haklar Nasıl Geri Alınır?
Memnu hakların iadesi, kanunlarda öngörülen yasakların mahkeme kararıyla kaldırılmasıdır. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 13/A maddesinde düzenlenir.
- Bekleme süresi: Cezanın infazı tamamlandıktan sonra 3 yıl geçmelidir.
- Yeni suç işlenmemelidir: Bu süre içinde yeni bir suç işlenmemiş olmalıdır.
- İyi hal: Kişinin iyi halli olduğu kanaati oluşmalıdır.
- Başvuru: Son mahkûmiyet kararını veren mahkemeye dilekçe ile başvurulur.
İade kararı başka kanunlardaki yasakları kaldırır. Memuriyete engel suçlar açısından ise durum farklıdır. Ancak uygulamada 657 sayılı Kanun’da “affa uğrasa bile” engel sayılan suçlar bakımından memuriyet engelini kural olarak ortadan kaldırmadığı kabul edilmektedir. Bu nedenle başvurudan önce hedeflenen görev için durum ayrıca değerlendirilmelidir.
Meslek Yasağı ve Ehliyet Geri Alma (TCK 53/5-6)
- Hakkın kötüye kullanılması (53/5): Suç, sayılan hak ve yetkilerden biri kötüye kullanılarak işlenmişse, infazdan sonra da cezanın yarısından bir katına kadar bu hakkın kullanılması yasaklanır.
- Taksirli suçlarda meslek ve ehliyet (53/6): Mesleğin veya trafik düzeninin gerektirdiği dikkate aykırılıkla işlenen taksirli suçlarda 3 aydan 3 yıla kadar meslek yasağı veya sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir.
Bir ceza davasında verilecek kararın memuriyet, meslek ve velayet üzerindeki etkisi çoğu zaman cezanın kendisinden daha önemlidir. HAGB, erteleme veya suç vasfının değiştirilmesi gibi seçenekleri bu sonuçları gözeterek değerlendirecek bir Ankara ceza avukatı ile görüşebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Memuriyete engel suçlar nelerdir?
Kasıtlı suçtan 1 yıl veya üzeri hapis cezası ile affa uğrasa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, ihaleye fesat karıştırma, aklama ve kaçakçılık suçlarından mahkûmiyet memuriyete engeldir.
Hak yoksunluğu nedir?
Kasten işlenen suçtan hapis cezası alan kişinin, ceza infaz edilene kadar kamu görevi, seçme ve seçilme, velayet, tüzel kişi yöneticiliği ve izne bağlı meslek haklarını kullanamamasıdır. TCK 53’te düzenlenir.
HAGB memuriyete engel mi?
657 sayılı Kanun bakımından hayır, çünkü açıklanmış bir mahkûmiyet yoktur. Ancak polislik ve hâkimlik gibi bazı mesleklerde özel kanunlar HAGB’yi de engel sayabilir.
Ertelenen ceza memuriyete engel mi?
Listede sayılan suçlardan ertelenen ceza memuriyete engeldir. Listede olmayan suçlardan 1 yılın altındaki ertelenmiş ceza ise engel değildir.
Adli para cezası memuriyete engel mi?
Kural olarak hayır. Adli para cezası TCK 53’teki hak yoksunluğunu da doğurmaz.
Taksirli suç memuriyete engel mi?
Kural olarak hayır. Hem TCK 53 hem 657 sayılı Kanun kasten işlenen suçları esas alır.
Hak yoksunluğu ne zaman biter?
Hapis cezasının infazı, yani koşullu salıverilme süresi de dahil olmak üzere tamamlandığında kendiliğinden sona erer.
Hapis cezası alan kişi oy kullanabilir mi?
Cezaevinde bulunan hükümlüler taksirli suçlar hariç oy kullanamaz. Cezaevinden çıkan ancak infazı süren kişinin seçilme hakkı ise kısıtlıdır.
Hapis cezası alan kişi çocuğunun velayetini kaybeder mi?
Kasıtlı suçtan hapis cezası velayet hakkını kısıtlar. Ancak cezası ertelenen veya koşullu salıverilen kişi kendi çocukları üzerindeki velayeti kullanmaya devam eder.
Memnu hakların iadesi nedir?
Kanunlardaki yasakların mahkeme kararıyla kaldırılmasıdır. İnfazdan sonra 3 yıl geçmesi, yeni suç işlenmemesi ve iyi hal şartları aranır.
Memnu hakların iadesi ile memur olunabilir mi?
Listede olmayan suçlarda yasak kalkabilir. Ancak uygulamada “affa uğrasa bile engel” sayılan suçlar bakımından memuriyet engelinin devam ettiği kabul edilmektedir.
Mahkûm olan kişi şirket müdürü olabilir mi?
Kasıtlı suçtan hapis cezası alan kişi, infaz tamamlanana kadar şirket, dernek, vakıf ve kooperatif yöneticisi veya denetçisi olamaz.
Av. Onuralp Turhan – Avukat Onaylı İçerik
Bu makale, Ankara Barosu’na kayıtlı Av. Onuralp Turhan tarafından TCK m.53, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu ve yargı uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır. Turhan Hukuk ve Danışmanlık, Etimesgut ve Eryaman’da ceza ve idare hukuku dosyalarında hukuki destek vermektedir. Hukuki destek için turhanhukukvedanismanlik.com.tr/
