Yedieminlik suçu (TCK 289), muhafaza için resmen teslim edilen bir malı amacı dışında kullanmaktır. Mal rehinli, hacizli veya elkonulmuş olabilir. Hacizli malı satmak, devretmek, kullanmak veya ortadan kaldırmak bu suçu oluşturur.
Ceza: 3 aydan 2 yıla kadar hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezasıdır. Yediemin malın sahibiyse, yani borçluysa, ceza yarı oranında indirilir. Mal özensizlik nedeniyle kaybolur veya bozulursa yalnızca adli para cezası verilir.
Etkin pişmanlık: Kovuşturma başlamadan önce mal geri verilir veya bedeli ödenirse ceza 4/5 oranında indirilir. Suç şikayete bağlı değildir, uzlaştırma kapsamı dışındadır ve asliye ceza mahkemesinde görülür.
İçindekiler
İcra memuru evinize geldi, aracınızı haczetti ve “yediemin olarak sizde kalsın” dedi. Birkaç ay sonra aracı sattınız. Bu satış basit bir borç meselesi değildir. Yedieminlik suçu gündeme gelir. Bu yazıda hacizli malın satılmasının cezasını, suçun oluşmadığı halleri ve etkin pişmanlık imkânını anlatıyorum.
Yedieminlik Suçu Nedir?
Yediemin, haczedilen veya el konulan bir malı korumak üzere kendisine teslim edilen kişidir. Bu kişi malı muhafaza etmekle yükümlüdür. Malı satamaz, devredemez, kullanamaz ve yok edemez.
Kanundaki adı “muhafaza görevini kötüye kullanma” suçudur. Uygulamada yedieminlik suçu veya yediemin suçu olarak bilinir. Suç, adliyeye ve icra sistemine karşı işlenen suçlar arasındadır. Korunan değer, cebri icranın ve adli el koymanın etkinliğidir.
TCK 289 Kanun Metni
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 289 (Muhafaza görevini kötüye kullanma)
(1) Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Kişinin bu malın sahibi olması halinde, verilecek ceza yarı oranında indirilir.
(2) Birinci fıkrada tanımlanan suçun konusunu oluşturan eşyayı kovuşturma başlamadan önce geri veren veya bunun mümkün olmaması halinde bedelini ödeyen kişi hakkında verilecek cezaların beşte dördü indirilir.
(3) Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan malın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle kaybolmasına veya bozulmasına neden olan kişi, adlî para cezası ile cezalandırılır.
(4) Bir suça ilişkin soruşturma veya kovuşturma kapsamında elkonulan eşyayı amacı dışında kullanan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Yediemin Kimdir?
Yediemin, malı resmen teslim alan kişidir. Haciz 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre yapılır. İcra memuru malı yerinde bırakabilir veya bir yedieminliğe teslim edebilir.
| Yediemin | Örnek | Ceza Durumu |
|---|---|---|
| Borçlunun kendisi | Hacizli araç borçluda bırakılır | Ceza yarı oranında indirilir |
| Üçüncü kişi | Hacizli mal komşuya veya akrabaya teslim edilir | Tam ceza |
| Alacaklı | Mal alacaklının deposuna bırakılır | Tam ceza |
| Yediemin otoparkı veya depo | Çekilen araç otoparka teslim edilir | İşletme yetkilisi sorumlu olabilir |
Teslimin resmi olması şarttır. Haciz tutanağında yediemin sıfatı ve imza bulunmalıdır. Yediemin imzası olmayan tutanakla suç oluşmaz (Yargıtay 16. CD, 2016/2171 E., 2016/4644 K.).
Muhafaza Görevini Kötüye Kullanmanın Unsurları
1. Suçun konusu
Rehinli, hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş mal. Taşınır olabileceği gibi taşınmaz da olabilir. Araç, makine, hayvan ve stok mal en sık örneklerdir.
2. Resmi teslim
Mal, muhafaza edilmek üzere yetkili makam tarafından resmen teslim edilmiş olmalıdır. Kendiliğinden malı elinde tutan kişi yediemin sayılmaz.
3. Teslim amacı dışında tasarruf
Malı satmak, devretmek, kiralamak, kullanmak, tüketmek, gizlemek veya yok etmek. Hacizli canlı hayvanların satılması da bu kapsamdadır (Yargıtay 15. CD, 2013/2963 E., 2014/19932 K.).
4. Kast ve taksir
Birinci fıkradaki suç kastla işlenir. Malın özensizlik nedeniyle kaybolması veya bozulması ise üçüncü fıkradaki taksirli suçu oluşturur.
Yedieminlik Suçunun Cezası
| Hal | Ceza |
|---|---|
| Hacizli malı satmak, devretmek, kullanmak (289/1) | 3 ay – 2 yıl hapis ve 3.000 güne kadar adli para |
| Yediemin malın sahibiyse (289/1) | Ceza yarı oranında indirilir |
| Kovuşturmadan önce iade veya bedel ödeme (289/2) | Ceza 4/5 oranında indirilir |
| Özensizlik nedeniyle kayıp veya bozulma (289/3) | Yalnızca adli para cezası |
| Soruşturmada el konulan eşyayı kullanma (289/4) | 1 yıla kadar hapis |
Borçlu yediemin hakkında yarı indirim zorunludur. Mahkemenin bu indirimi uygulamaması bozma sebebidir (Yargıtay 16. CD, 2015/1179 E., 2016/1441 K.). Adli para cezasının hesabı için adli para cezası yazımıza bakabilirsiniz.
Hacizli Malın Satılması ve Gösterilmemesi
Hacizli malın satılması bu suçun en yaygın örneğidir. Satış noterden yapılmasa bile malın el değiştirmesi yeterlidir. Hacizli araç kayıtlarda göründüğü için resmi devir çoğu zaman yapılamaz. Bu nedenle satış genellikle elden ve senetle yapılır.
Uygulamada ikinci bir sorun malın satış günü gösterilmemesidir. Burada ayrım önemlidir:
- Mal yerinde ama satış yerine götürülmemiş: Tek başına tasarruf sayılmaz (Yargıtay CGK, 2018/394 E.).
- Tebligata uyulmamış: Tek başına suç oluşturmaz (Yargıtay 4. CD, 2011/5889 E., 2012/18922 K.).
- Mal başka yerde olduğu savunulmuş: Mahkeme bu savunmayı araştırmalıdır (Yargıtay 16. CD, 2016/231 E., 2016/1435 K.).
- Mal hiç bulunamıyor ve açıklama yapılamıyor: Suçun oluştuğu kabul edilir.
Dikkat: Hacizli aracı başkasına satan borçlu, alıcıyı da zor durumda bırakır. Alıcı aracı kullanamaz ve araç icra dairesince geri alınabilir. İhaleyle satış süreçleri için ihale bedelinin ödenmemesi yazımıza bakabilirsiniz.
Suçun Oluşmadığı Haller ve Savunma
- Haciz düşmüşse suç yoktur: İcra ve İflas Kanunu’ndaki sürelerde satış istenmemişse haciz kalkar. Bu tarihten sonraki tasarruf suç değildir (Yargıtay CGK, 2017/242 E.).
- Usulsüz teslim: Haciz tutanağında yediemin imzası ve sıfatı yoksa suç oluşmaz.
- Malın yerinde olduğunun ispatı: Fotoğraf, tanık veya tespit ile malın muhafaza edildiği gösterilebilir.
- Borcun ödenmesi: Borç ödenip haciz kaldırılmışsa sonraki tasarruf suç değildir.
- Zorunlu kullanım: Malın korunması için yapılan bakım ve olağan kullanım teslim amacına aykırı sayılmayabilir.
Bu savunmalar dosyadaki icra kayıtlarıyla desteklenmelidir. Satış isteme tarihleri, haciz tutanağı ve tebligatlar mutlaka incelenmelidir. Borcun yapılandırılması da süreci olumlu etkiler. Bu konuda icra borcu yapılandırma yazımıza bakabilirsiniz.
Etkin Pişmanlık ve Usul
TCK 289/2 güçlü bir etkin pişmanlık imkânı tanır. Mal kovuşturma başlamadan önce geri verilirse ceza 4/5 oranında indirilir. Mal geri verilemiyorsa bedelinin ödenmesi de yeterlidir. Kovuşturma iddianamenin kabulüyle başlar. Bu oran, malvarlığı suçlarındaki etkin pişmanlık oranlarından daha yüksektir.
| Usul Konusu | Düzenleme |
|---|---|
| Şikayet | Gerekmez, resen soruşturulur |
| Uzlaştırma | Kapsam dışı |
| Görevli mahkeme | Asliye ceza mahkemesi |
| Dava zamanaşımı | 8 yıl |
| HAGB ve erteleme | Şartları varsa mümkün |
Zamanaşımının hesaplanması için ceza zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Yedieminlik suçu dosyalarında sonuç çoğu zaman icra dosyasındaki tarihlere bağlıdır. Haczin düşüp düşmediği ve tutanağın usule uygunluğu beraat sebebi olabilir. Etkin pişmanlık için ise süre kısıtlıdır. Dosyanızı inceleyecek bir Ankara ceza avukatı ile vakit kaybetmeden görüşmenizi öneririm.
Sık Sorulan Sorular
289. madde cezası nedir?
3 aydan 2 yıla kadar hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezasıdır. Malın sahibi için ceza yarıya indirilir.
TCK 289 şikayete tabi mi?
Hayır. Suç resen soruşturulur. Alacaklının şikayetten vazgeçmesi davayı düşürmez.
Muhafazayı kötüye kullanmanın cezası nedir?
Kasten işlenirse hapis ve adli para cezası birlikte verilir. Özensizlik nedeniyle kayıp veya bozulmada yalnızca adli para cezası verilir.
Yediemin malları kaçırırsa ne olur?
TCK 289/1 kapsamında yargılanır. Mal kovuşturmadan önce iade edilir veya bedeli ödenirse ceza 4/5 oranında indirilir.
Hacizli aracı satmak suç mu?
Evet. Yediemin olarak teslim edilen hacizli aracı satmak yedieminlik suçunu oluşturur.
Borçlu yediemin olursa ceza farklı mı?
Evet. Yediemin malın sahibiyse ceza yarı oranında indirilir. Bu indirim zorunludur.
Yedieminlik suçunda uzlaşma var mı?
Hayır. TCK 289 uzlaştırma kapsamında değildir.
Haciz düşmüşse yine suç olur mu?
Hayır. Satış isteme süresi geçtiği için haciz düşmüşse sonraki tasarruf suç oluşturmaz.
Hacizli malı satış günü göstermemek suç mu?
Tek başına suç değildir. Ancak mal bulunamıyor ve açıklama yapılamıyorsa suç oluştuğu kabul edilebilir.
Borcu ödersem dava düşer mi?
Dava kendiliğinden düşmez. Ancak kovuşturmadan önce bedelin ödenmesi 4/5 indirim sağlar.
Yediemin otoparkı da sorumlu mu?
Evet. Aracı muhafaza için teslim alan otopark yetkilisi de yediemin sıfatıyla sorumlu olabilir.
Yedieminlik suçu zamanaşımı ne kadar?
Olağan dava zamanaşımı 8 yıldır. Kesilme halinde en fazla 12 yıla uzar.
El konulan aracı kullanmak suç mu?
Bir suç soruşturmasında el konulan eşyayı amacı dışında kullanmak 1 yıla kadar hapis cezası gerektirir.
Av. Onuralp Turhan – Avukat Onaylı İçerik
Bu makale, Ankara Barosu’na kayıtlı Av. Onuralp Turhan tarafından TCK m.289, İcra ve İflas Kanunu ve Yargıtay uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır. Turhan Hukuk ve Danışmanlık, Etimesgut ve Eryaman’da ceza dosyalarında hukuki destek vermektedir. İletişim için turhanhukukvedanismanlik.com.tr/
