Tehlikeli bazı belirli maddelerle veya yüzünü örtmek suretiyle toplantı ve yürüyüşe katılma, 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nun 33. maddesiyle düzenlenmekte ve iki ayrı ceza bandı öngörmektedir.
Tehlikeli Madde Taşıyarak veya Yüzü Örtmek Suretiyle Katılma (m.33/1-a): Ateşli silahlar, havai fişek, molotof veya patlayıcı maddeler, kesici/delici aletler, taş, sopa, demir/lastik çubuklar, boğma teli veya zincir, demir bilye ve sapan gibi bereleyici/boğucu araçlar, yakıcı/aşındırıcı eczalar, zehirler, sis/gaz maddeleri taşıyarak katılanlar ile kimliklerini gizlemek amacıyla yüzlerini tamamen veya kısmen örterek katılanlar; iki yıl altı aydan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Yasadışı Örgüt Amblemi veya Suç Saydığı Nitelikteki Malzemeyle Katılma (m.33/1-b): Yasadışı örgütlerin amblem/işaretlerini taşıyarak, bu nitelikte giysiler giyerek veya kanunların suç saydığı nitelikte afiş, pankart, döviz taşıyarak ya da sloganlar söyleyerek katılanlar altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Dağılmamakta Israr (m.33/2): Toplantı kanuna aykırı olup dağılmamak için direnildiğinde, ayrıca 32. madde hükümlerine göre de cezaya hükmolunur.
Önemli Unsur: Yüz örtme suçunda “kimliği gizlemek amacıyla” özel kastı aranmaktadır; sağlık, soğuk veya gaz koruması amacıyla yüzü örtme eylemi bu kastı karşılamayabilir. Toplantı ve yürüyüşe katılım zorunlu ön koşuldur; yürüyüş dışında bu maddeleri taşımak bu suçu oluşturmaz. 2911 sayılı Kanun 33. madde suçu; toplantı veya yürüyüşün kanuna aykırı olup olmadığından bağımsız olarak, sayılan eylemler gerçekleştiğinde oluşmaktadır.
İçindekiler
- Tehlikeli Madde Taşıyarak veya Yüzü Örtmek Suretiyle Yürüyüşe Katılma Suçu (2911 SK m.33)
- 2911 Sayılı Kanun m.33 – Kanun Metni
- m.33/1-a Tehlikeli Maddelerle Gösteri Yürüyüşüne Katılma: Kapsamlı Analiz
- m.33/1-b Yasadışı Örgüt Amblemi ve Suç Saydığı Malzeme
- Yüzünü Örtmek Suretiyle Toplantı ve Yürüyüşe Katılmak: Kimliği Gizleme Kastı
- Sapan, Bilye, Taş: Tehlikeli Madde Sayılıp Sayılmama Örnekleri
- Zorunlu Ön Koşul: Toplantı ve Yürüyüşe Katılım
- Ceza Tablosu: 2911 SK m.33 ve İlişkili Suçlar
- 2911 Sayılı Kanuna Muhalefet Ertelenir mi? HAGB Uygulanır mı?
- Memuriyete ve Güvenlik Soruşturmasına Etkisi
- TMK Kapsamında İşlenme ve Ceza Artırımı
- Anayasal Güvenceler, AİHM İçtihadı ve Savunma Stratejisi
- 2911 SK m.33 Yargıtay Kararları
- Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı
- Sık Sorulan Sorular
2911 sayılı kanun 33. madde cezası; gösteri pratikleri ile ceza hukuku arasındaki en tartışmalı kesişim noktalarından birini oluşturmaktadır. Yüzünü örtmek suretiyle toplantı ve yürüyüşe katılmak ile tehlikeli maddelerle gösteri yürüyüşüne katılma suçu; “kimliği gizlemek amacıyla” özel kast koşulu, gaz maskesi meselesi ve sapan/bilye gibi günlük nesnelerin bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konularında süregelen bir yargısal tartışma içindedir. Bu yazıda m.33’ü tüm ayrıntılarıyla ele alıyorum; 2911 sayılı kanuna muhalefet ertelenir mi HAGB uygulanır mı sorularını yanıtlıyorum ve kimliği gizlemek amacıyla yüzün kapatılması suçunun kast unsurunun nasıl değerlendirildiğini açıklıyorum.
Tehlikeli Madde Taşıyarak veya Yüzü Örtmek Suretiyle Yürüyüşe Katılma Suçu (2911 SK m.33)
2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu m.33; toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katılmanın nitelikli hallerini düzenlemektedir. Suç; toplantıya ya da yürüyüşe katılım sırasında ya da katılım amacıyla belirli araçların taşınmasını ya da yüzün örtülmesini kapsamaktadır.
Bu madde uygulamada sıklıkla karşılaşılan şu sorularla gündeme gelmektedir: Toplantı ve yürüyüşte taş sapan havai fişek taşımak bu suçu mu oluşturur? Atkıyla yüzü kapatan eylemci bu hükme göre mi yargılanır? Gaz maskesi ne anlama gelir? Aşağıda tüm bu soruları yanıtlıyorum.
2911 Sayılı Kanun m.33 – Kanun Metni
2911 Sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu – Madde 33
(1) Toplantı ve gösteri yürüyüşlerine;
a) Ateşli silahlar veya havai fişek, molotof ve benzeri el yapımı olanlar dâhil patlayıcı maddeler veya her türlü kesici, delici aletler veya taş, sopa, demir ve lastik çubuklar, boğma teli veya zincir, demir bilye ve sapan gibi bereleyici ve boğucu araçlar veya yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı eczalar veya diğer her türlü zehirler veya her türlü sis, gaz ve benzeri maddeler taşıyarak veya kimliklerini gizlemek amacıyla yüzlerini tamamen veya kısmen bez vesair unsurlarla örterek katılanlar iki yıl altı aydan dört yıla kadar,
b) Yasadışı örgüt ve topluluklara ait amblem ve işaret taşıyarak veya bu işaret ve amblemleri üzerinde bulunduran üniformayı andırır giysiler giyerek katılanlar ile kanunların suç saydığı nitelik taşıyan afiş, pankart, döviz, resim, levha, araç ve gereçler taşıyarak veya bu nitelikte sloganlar söyleyerek veya ses cihazları ile yayınlayarak katılanlar altı aydan üç yıla kadar,
hapis cezası ile cezalandırılırlar.
(2) Toplantı ve gösteri yürüyüşünün kanuna aykırı olması halinde ve dağılmamak için direnildiği takdirde, ayrıca 32 nci madde hükümlerine göre cezaya hükmolunur.
Kaynak: 2911 Sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu – mevzuat.gov.tr | Anayasa Mahkemesi – Bireysel Başvuru Kararları
m.33/1-a Tehlikeli Maddelerle Gösteri Yürüyüşüne Katılma: Kapsamlı Analiz
Tehlikeli maddelerle gösteri yürüyüşüne katılma suçu; m.33/1-a’da yaptırım olarak 2 yıl 6 aydan 4 yıla kadar hapis öngören en ağır benttir. Kanun metninde sayılan nesneler geniş bir yelpaze oluşturmaktadır:
Ateşli Silahlar ve Patlayıcılar
Ruhsatlı ya da ruhsatsız tüm ateşli silahlar; havai fişek, molotof ve benzeri el yapımı patlayıcılar. Bu gruba girenlerin taşınması en ağır suçu oluşturmakta ve aynı zamanda 6136 sayılı Kanun kapsamında ayrıca suç teşkil edebilmektedir.
Kesici/Delici Aletler
Her türlü bıçak, şiş, maket bıçağı ve benzeri aletler. Günlük kullanım aletleri bile (örneğin çanta içinde maket bıçağı) toplantıya katılım sırasında bu kapsamda değerlendirilebilmektedir.
Bereleyici ve Boğucu Araçlar: Taş, Sopa, Sapan, Demir Bilye
Kanun metni; “taş, sopa, demir ve lastik çubuklar, boğma teli veya zincir, demir bilye ve sapan” ifadesini açıkça saymaktadır. Toplantı ve yürüyüşte taş sapan havai fişek taşımak; bu nedenle doğrudan m.33/1-a kapsamında değerlendirilmektedir.
Yakıcı/Aşındırıcı Eczalar, Zehirler ve Gaz Maddeleri
Her türlü kimyasal tahriş edici madde; asit, biber gazı konteyneri, boya fişeği bu kapsamdadır. Dikkat: Kişinin bizzat taşıdığı biber gazının bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilemeyeceği tartışmalıdır; saldırı değil savunma amacıyla taşındığının kanıtlanması kast tartışmasını doğurmaktadır.
m.33/1-b Yasadışı Örgüt Amblemi ve Suç Saydığı Malzeme
İkinci bent; fiziksel saldırı potansiyeli olmayan ancak kanunun suç saydığı sembolik nesneleri kapsamaktadır. Ceza bandı m.33/1-a’ya göre daha hafiftir: 6 aydan 3 yıla kadar hapis.
Bu kapsamdaki eylemler: Yasadışı örgüt amblemi ya da işareti taşımak; bu işaretleri barındıran üniformayı andırır kıyafet giymek; kanunların suç saydığı afiş, pankart, döviz taşımak veya bu nitelikteki sloganları yüksek sesle ya da ses cihazıyla yaymak.
Kritik nokta — “kanunların suç saydığı nitelik”: Yargıtay; pankart veya sloganın m.33/1-b kapsamına girebilmesi için içeriğin bağımsız olarak başka bir suçu oluşturması gerektiğini değerlendirmektedir. Salt muhalif ya da eleştirel söylem; şiddet çağrısı ya da ayrılıkçı propaganda taşımadıkça bu kapsamda değerlendirilemez. AYM (2013/9343) ve AİHM (Handyside/Birleşik Krallık) kararları; toplumun bir kesimini rahatsız eden ifadelerin dahi ifade özgürlüğü kapsamında korunduğunu ortaya koymaktadır.
Yüzünü Örtmek Suretiyle Toplantı ve Yürüyüşe Katılmak: Kimliği Gizleme Kastı
Yüzünü örtmek suretiyle toplantı ve yürüyüşe katılmak; m.33/1-a’daki en çok tartışılan eylem biçimidir. Kanun metni iki unsuru birlikte aramaktadır: yüzün tamamen veya kısmen örtülmesi ve kimliği gizlemek amacı.
Kast Unsuru: “Kimliği Gizlemek Amacıyla”
Bu özel kast; suçun belirleyici unsurudur. Yüzün örtülmesi tek başına suç değildir; örtmenin kimliği gizleme amacıyla gerçekleştirildiğinin kanıtlanması gerekmektedir. Bu nedenle atkı, fular, şapka gibi nesneleri taşıyan kişi açısından kastın varlığı; eylemin bütünüyle birlikte değerlendirilmektedir.
Örtme Yöntemleri: “Bez vesair unsurlar”
Kanun; “bez vesair unsurlarla” örtmeyi kapsamaktadır. Bu ifade; atkı, fular, yorgun, boya, maske ve benzeri her türlü yöntemi içermektedir. Yüzün kısmen örtülmesi — burun-ağız kapatmak yeterli — suçun maddi unsurunu karşılayabilmektedir.
Sapan, Bilye, Taş, Gaz Maskesi: Tehlikeli Madde Tartışmaları
Sapan ve Demir Bilye
Kanun metninde “demir bilye ve sapan” açıkça sayıldığından; toplantı veya yürüyüşe katılım sırasında sapan ya da demir bilye taşımak doğrudan m.33/1-a kapsamındadır. Savunma açısından belirleyici soru şudur: Bu nesneler gerçekten gösteri alanında mı taşınıyordu, yoksa başka bir amaçla mı gelinmişti?
Taş
Kanun metninde “taş” da açıkça sayılmıştır. Ancak “taş”ın yorumu uygulamada tartışma yaratmaktadır: Yargıtay içtihadında; gösteri alanına ulaşmadan önce parka girişte tesadüfen taşınan ya da başka amaçla taşınan küçük bir taşın m.33/1-a kapsamında değerlendirilmesi için fiilin toplantıya katılımla bütünleşmesi aranmaktadır.
Gaz Maskesi
Gaz maskesi; m.33/1-a’daki yüz örtme eylemine mi, yoksa “sis, gaz ve benzeri maddeler” grubuna mı girmektedir? Polis müdahalesi sırasında gaz maskesi takmak yüzü örtme suçunu oluşturur mu sorusu yargı pratiğinde tartışmalıdır. Savunma argümanı: Gaz maskesi; biber gazı ve tazyikli suya karşı korumak amacıyla takılmıştır; “kimliği gizleme amacı” yoktur. Savcılık yaklaşımı: Gaz maskesi yüzü kapattığından ve kimliği gizleyebileceğinden m.33/1-a kapsamındadır. AYM ve AİHM ölçülülük ilkesi çerçevesinde bu uygulamanın değerlendirilebileceği belirtilmektedir.
Zorunlu Ön Koşul: Toplantı ve Yürüyüşe Katılım
m.33; yalnızca toplantı ya da gösteri yürüyüşüne katılım sırasında veya katılım amacıyla bu maddelerin taşınmasını kapsamaktadır. Bu ön koşul; bazı önemli sonuçlar doğurmaktadır:
- Toplantı alanı dışında taşıma: Bir kişi üzerinde sapan taşıyorsa ancak herhangi bir toplantı ya da yürüyüşe katılmıyorsa m.33 uygulanmaz; farklı kanun hükümleri değerlendirilebilir.
- Toplantının yasal olup olmadığı fark etmez: m.33; toplantının kanuna uygun olup olmadığından bağımsız biçimde uygulanmaktadır. Yasadışı bir toplantıya katılım ek suç (m.32) kapsamında değerlendirilebilmekte; bunun yanı sıra m.33 da ayrıca uygulanabilmektedir.
- Toplantının dağılması: Yetkililer toplantıyı dağıtmış ve katılımcı bu emre uymuş olsa dahi, taşıma eylemi toplantı sırasında gerçekleşmişse m.33 uygulanabilmektedir.
Ceza Tablosu: 2911 SK m.33 ve İlişkili Suçlar
| Suç | Hapis Cezası | HAGB İmkânı | Erteleme | Zamanaşımı |
|---|---|---|---|---|
| m.33/1-a (tehlikeli madde / yüz örtme) | 2,5–4 yıl | Yok (2 yıl eşiği aşıldı) | Yok (2 yıl eşiği aşıldı) | 8 yıl |
| m.33/1-b (yasadışı örgüt amblemi / pankart) | 6 ay–3 yıl | Koşullar sağlanırsa mümkün (2 yıl altında) | Koşullar sağlanırsa mümkün | 8 yıl |
| m.32 (dağılmamakta ısrar) + m.33 | Her iki suçtan ayrı ceza | m.33/1-a için yok | m.33/1-a için yok | 8 yıl |
2911 Sayılı Kanuna Muhalefet Ertelenir mi? HAGB Uygulanır mı?
2911 sayılı kanuna muhalefet ertelenir mi hagb uygulanır mı sorusu; suçun hangi bendinden yargılandığına göre farklı yanıtlar almaktadır:
m.33/1-a için (2,5–4 yıl hapis)
HAGB; yalnızca 2 yıl ve altındaki cezalar için uygulanabilmektedir. m.33/1-a’nın alt sınırı olan 2,5 yıl bu eşiğin üzerinde olduğundan HAGB uygulanamaz. Aynı gerekçeyle erteleme de (2 yıl eşiği) bu suç için pratikte uygulanamamaktadır. Adli para cezasına çevirme de bu ceza miktarı için söz konusu değildir.
m.33/1-b için (6 ay–3 yıl hapis)
Alt sınırı 6 ay olan bu bent için; takdiri indirimler ve kişisel koşullar sonucunda 2 yıl ve altında bir cezaya ulaşılması halinde HAGB ya da erteleme uygulanabilmektedir. İlk kez suç işleyen, pişmanlık gösteren ve koşulları sağlayan sanıklar açısından bu imkân gerçekçi bir sonuç olabilmektedir.
AYM içtihadının önemi: Anayasa Mahkemesi (2013/2394 – Osman Erbil), HAGB kararı verilmiş olsa dahi mahkûmiyet kararının toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkını kısıtladığını ve demokratik bir toplumda gerekli ve ölçülü olmadığını tespit etmiştir. Bu içtihat; özellikle barışçıl gösterilere katılım davalarında savunma avukatlarının dayanabileceği güçlü bir hukuki zemin oluşturmaktadır.
Memuriyete ve Güvenlik Soruşturmasına Etkisi
m.33’ten verilen mahkûmiyet kararının idari ve mesleki sonuçları da son derece önemlidir:
657 Sayılı DMK Kapsamında Devlet Memurluğu
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48/5 uyarınca; “taksirle işlenen suçlar hariç olmak üzere” 1 yıl veya daha fazla hapis cezası gerektiren suçlardan mahkûm olanlar devlet memurluğuna alınamaz. m.33/1-a suçundan mahkûmiyet (2,5–4 yıl) bu eşiği aşmaktadır ve devlet memurluğuna engel teşkil etmektedir. m.33/1-b için ise cezanın 1 yılı aşıp aşmadığı belirleyicidir.
Güvenlik Soruşturması
Askerlik, polis, jandarma, millî istihbarat ve benzeri güvenlik temizliği gerektiren görevlere başvuran kişiler açısından; HAGB ya da erteleme kararı alınmış olsa dahi soruşturmada bu mahkûmiyet görünebilmektedir. HAGB; mahkûmiyet kararını ortadan kaldırmaz, yalnızca hükmün açıklanmasını erteler; soruşturma aşamasında UYAP sorgusunda kayıt görünmeye devam edebilmektedir.
TMK Kapsamında İşlenme ve Ceza Artırımı
2911 sayılı Kanun m.33 kapsamındaki suçun, 3713 sayılı TMK m.7/2 (terör örgütü propagandası) kapsamında işlenmesi halinde; Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 2022/1344 E., 2022/2363 K. sayılı kararında ortaya konulduğu üzere: Suçun TMK kapsamında işlendiğinin tespiti halinde infaz rejimi farklılaşmakta ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.107/4 hükmü uygulanmaktadır.
TMK kapsamında değerlendirilen davalarda Adalet Bakanlığı savcılık birimi doğrudan yetki kullanabilmekte; terörle mücadele ihtisas mahkemelerinin devreye girmesi söz konusu olabilmektedir.
Anayasal Güvenceler, AİHM İçtihadı ve Savunma Stratejisi
m.33 kapsamında yargılanan kişiler açısından birkaç temel savunma zemini bulunmaktadır:
1. Kastın Yokluğu — “Kimliği Gizleme Amacı” Savunması
Yüz örtme suçlarında en güçlü savunma; örtmenin kimlik gizleme amacıyla yapılmadığının somut koşullarla desteklenmesidir. Soğuk hava, sağlık sorunu, biber gazı koruması ya da dini tercih bu amacı karşılamayabilmektedir; her somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
2. Ölçülülük İlkesi ve AYM Kararları
AYM; barışçıl gösterilere katılımı kovuşturmanın demokratik bir toplumda zorunlu ve ölçülü olması gerektiğini defalarca içtihat etmiştir (2013/2394; 2014/12151). Şiddet içermeyen eylemlerde m.33 uygulanmasının ölçülülük denetimine tabi tutulması hukuki bir zorunluluktur.
3. Bağımsızlık İlkesi: Başkasının Şiddeti Sizi Suçlamaz
AİHM ve Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre; aynı toplantıdaki bazı katılımcıların şiddet eylemine geçmesi; bu şiddete katılmamış olan diğer katılımcıların m.33 kapsamında suçlanmasını haklı kılmaz. Bireysel eylem ve bireysel kastın ayrıca kanıtlanması zorunludur (AİHM, Gün ve diğerleri/Türkiye, 8029/07).
2911 SK m.33 Yargıtay Kararları
Toplantıya Katılım Olmadan Taşıma m.33’ü Oluşturmaz
Yargıtay; m.33’ün uygulanabilmesi için söz konusu maddelerin toplantı ya da yürüyüşe katılım sırasında taşınması gerektiğini tutarlı biçimde hükme bağlamaktadır. Toplantı alanına yakın bir yerde üzerinde sapan bulunan bir kişinin, toplantıya katıldığı ayrıca kanıtlanmadan bu suçtan mahkûm edilmesi mümkün değildir.
Kast ve Niyetin Ayrıca Kanıtlanması
Yargıtay; yüz örtme suçunda “kimliği gizlemek amacıyla” kastının maddi koşullarla ortaya konulmasını aramaktadır. Yüzü tesadüfen kapatan kıyafetle toplantıya katılma; örtme eyleminin bilinçli ve amaçlı olduğu kanıtlanmadan m.33 kapsamına sokulamamaktadır.
TMK-2911 SK İçtiması (Yargıtay 1. CD – K.2022/2363)
Terör örgütü propagandası (TMK m.7/2) ile 2911 SK m.33 suçlarının aynı eylemde bulunduğu davalarda; her iki suçtan ayrı ceza verilmekte ve infaz süreci özel hükümlere (5275 SK m.107/4) tabi olmaktadır.
Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı
2911 SK m.33 kapsamındaki tüm suçlarda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi‘dir. TMK kapsamında işlenen hallerde terörle mücadele ihtisas mahkemesi devreye girebilmektedir. Suç re’sen kovuşturulan suçlardandır; şikayete bağlı değildir. Uzlaştırma kapsamı dışındadır.
Zamanaşımı; m.33/1-a (2,5–4 yıl) için 8 yıl; m.33/1-b (6 ay–3 yıl) için de 8 yıldır.
Toplantı ve gösteri yürüyüşü suçları veya diğer ceza davaları hakkında hukuki destek almak için Ankara Avukat Onuralp Turhan ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Sadece barışçıl bir eylemde yüzümü atkıyla kapattım diye hapis cezası alır mıyım?
m.33/1-a; yüz örtme eylemini ayrı bir suç olarak düzenlemektedir; ancak kastın yokluğu güçlü bir savunma zemini oluşturabilmektedir. Örtmenin “kimliği gizlemek amacıyla” yapıldığının savcılık tarafından kanıtlanması zorunludur. Soğuk hava, sağlık gereksinimi ya da gaz koruması amacıyla atkı kullanıldığının somut koşullarla desteklenmesi; kast yokluğu savunmasını güçlendirmektedir. Anayasa Mahkemesi (2013/2394) ise barışçıl katılımcılara yönelik mahkûmiyet kararının bile ölçüsüz olabileceğini içtihat etmiştir.
2911 Sayılı Kanun 33. maddeden açılan dava ne kadar sürer?
Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülen bu davalar genellikle 6 aydan 2 yıla kadar sürmektedir. Sanık sayısının çok olduğu kalabalık davalar, dijital delil değerlendirmesi (kamera kayıtları, sosyal medya) ve bilirkişi incelemesi gerektiren haller bu süreyi uzatabilmektedir. TMK kapsamında işlendiğinde terörle mücadele mahkemesine devredilmesi süreci daha da uzatabilmektedir.
Üzerimde eylem sırasında sadece “sapan” veya “bilye” bulundu, bu tehlikeli madde sayılır mı?
Evet. Kanun metni; “demir bilye ve sapan” ifadesini m.33/1-a kapsamında açıkça saymaktadır. Toplantı ya da yürüyüşe katılım sırasında üzerinde sapan ya da demir bilye bulunan kişi doğrudan bu madde kapsamında değerlendirilebilmektedir. Savunma için belirleyici soru; bu nesnelerin gerçekten toplantıya katılım sırasında mı, yoksa başka bir amaçla mı taşındığının kanıtlanmasıdır. Eğer kişi o sırada henüz toplantıya katılmamışsa ya da toplantıdan bağımsız amaçla bu nesneleri taşıdığı kanıtlanabiliyorsa m.33 kapsamı tartışmalı hale gelebilmektedir.
Yüzü örtme suçu memuriyete veya güvenlik soruşturmasına engel midir?
m.33/1-a’dan alınan mahkûmiyet kararı (2,5 yıl alt sınır); 657 sayılı DMK m.48 kapsamında devlet memurluğuna engel teşkil etmektedir. Güvenlik soruşturması gerektiren görevlere (asker, polis, istihbarat) başvurularda ise bu mahkûmiyet; HAGB veya erteleme alınmış olsa dahi soruşturma sürecinde görünebilmekte ve olumsuz değerlendirmeye yol açabilmektedir. Bu riski önlemenin tek yolu; davanın sonuçlanmasını beklemek ve mümkünse beraat kararı almaktır.
Gözaltına alındıktan sonra denetimli serbestlik (adli kontrol) verilir mi?
Gözaltı sonrasında savcılık; tutuklu yargılama ya da adli kontrol yoluna gidebilmektedir. m.33/1-a suçu için katalog suç statüsü bulunmadığından; kaçma şüphesi, delil karartma riski ve suçun niteliği bir arada değerlendirilerek adli kontrol (yurt dışı çıkış yasağı, imza verme, belirli yerlere giriş yasağı vb.) kararı verilebilmektedir. TMK kapsamında değerlendirildiğinde tutukluluk kararı olasılığı artmaktadır.
Polis müdahalesi sırasında gaz maskesi takmak yüzü örtme suçunu oluşturur mu?
Bu mesele yargı pratiğinde tartışmalıdır. Savcılıklar zaman zaman gaz maskesini m.33/1-a kapsamında değerlendirmektedir; ancak güçlü savunma argümanları mevcuttur. Gaz maskesinin “kimliği gizleme” amacıyla değil polis biber gazına karşı koruma amacıyla takıldığının somut koşullarla gösterilmesi; kastın yokluğunu ortaya koyabilmektedir. AİHM ve AYM; kovuşturmanın ölçülülük ilkesine aykırı olup olmadığını bu tür davalarda inceleme konusu yapmaktadır.
Bu suçtan dolayı beraat edersem haksız gözaltı nedeniyle tazminat davası açabilir miyim?
Evet. CMK m.141 ve devamı; haksız işlemler nedeniyle tazminat hakkını güvence altına almaktadır. Gözaltı sonucunda beraat kararı alan ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilen kişi; Ağır Ceza Mahkemesi’ne başvurarak gözaltı süresi ve bu süredeki mağduriyetleri için maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabilmektedir. Başvuru süresi; beraat ya da iddianamesizlik kararının kesinleşmesinden itibaren 3 aydır; bu süre kaçırılmamalıdır.
m.33/1-a’da HAGB veya erteleme mümkün müdür?
m.33/1-a’nın alt sınırı 2,5 yıl olduğundan; HAGB (2 yıl eşiği) ve erteleme (2 yıl eşiği) bu suç için uygulanamamaktadır. m.33/1-b (6 ay–3 yıl) için ise takdiri indirimler sonucunda cezanın 2 yılın altında kalması durumunda HAGB ve erteleme teorik olarak mümkündür. Bu nedenle suç vasfının m.33/1-b kapsamında kalmasını sağlamak savunma stratejisi açısından belirleyici sonuçlar doğurmaktadır.
Aynı toplantıdaki başka kişiler taş attıysa ben de suçlu sayılır mıyım?
Hayır. AİHM ve Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre; aynı toplantıdaki diğer katılımcıların şiddet eylemine geçmesi; bu şiddete bizzat katılmayan ve tehlikeli madde taşımayan bireyler açısından m.33 sorumluluğunu doğurmaz. Kişisel eylem ve kişisel kastın ayrıca kanıtlanması zorunludur (AİHM, Gün ve diğerleri/Türkiye). Bu ilke; kalabalık davalarda bireysel beraat kararları için temel savunma zeminlerinden biridir.
Habersizce yasadışı ilan edilen bir toplantıya katıldım; m.33 uygulanır mı?
m.33; toplantının yasal olup olmadığından bağımsız biçimde uygulanmaktadır. Tehlikeli madde taşıma ya da yüz örtme eylemi; toplantının yasal ya da yasadışı olması ne olursa olsun bu hükmü uygulatabilmektedir. Bununla birlikte AYM (2013/2394); bildirim yapılmamış barışçıl gösterilerin kovuşturulmasının bile ölçüsüz olabileceğini içtihat etmiştir. Koşulların bir bütün olarak değerlendirilmesi zorunludur.
m.33 ile m.32 (dağılmamakta ısrar) aynı davada birlikte uygulanabilir mi?
Evet. m.33/2 açıkça belirtmektedir: Toplantı kanuna aykırı olup dağılmamak için direnildiğinde ayrıca m.32 hükümlerine göre de ceza verilmektedir. Bu durumda sanık hem m.33’ten hem de m.32’den (dağılmamakta ısrar, 6 ay–3 yıl hapis) gerçek içtima kapsamında yargılanmaktadır. İki suçun birlikte uygulanması; toplam cezayı ve infaz koşullarını önemli ölçüde değiştirmektedir.
Sosyal medyada yüzü örtülü gösteri fotoğrafı paylaşmak bu suçu oluşturur mu?
Hayır. m.33; toplantı ve gösteri yürüyüşüne fiziksel katılım sırasındaki eylemleri kapsamaktadır. Sosyal medyada fotoğraf ya da video paylaşımı; farklı kanun hükümlerinin (TCK m.314 bağlantılı terör propagandası, TMK m.7/2 vb.) kapsamına girebilirse de 2911 SK m.33’ü doğrudan oluşturmamaktadır. Paylaşılan içeriğin niteliğine göre başka suç tiplerinin gündeme gelmesi mümkündür; her somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.
Av. Onuralp Turhan – Avukat Onaylı İçerik
Bu makale, Ankara Barosu’na kayıtlı Av. Onuralp Turhan tarafından kaleme alınmıştır. Ankara’nın Etimesgut ve Eryaman ilçelerinde faaliyet gösteren Turhan Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, ceza hukuku başta olmak üzere geniş bir hukuki yelpazede müvekkillerine hizmet sunmaktadır. Hukuki destek için turhanhukukvedanismanlik.com.tr adresinden iletişime geçebilirsiniz.
