Ceza zamanaşımı ve dava zamanaşımı, belirli sürelerin geçmesiyle devletin cezalandırma veya cezayı infaz etme yetkisinin sona ermesidir. Dava zamanaşımı TCK 66’da, ceza zamanaşımı TCK 68’de düzenlenir.
Dava zamanaşımı süreleri: Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 30 yıl, müebbette 25 yıl, 20 yıldan az olmamak üzere hapis gerektiren suçlarda 20 yıl, 5 yıldan fazla 20 yıldan az hapis gerektiren suçlarda 15 yıl, 5 yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda 8 yıldır.
Ceza zamanaşımı süreleri: Ağırlaştırılmış müebbette 40 yıl, müebbette 30 yıl, 20 yıl ve üzeri hapiste 24 yıl, 5 yıldan fazla hapiste 20 yıl, 5 yıla kadar hapis ve adli para cezasında 10 yıldır.
Kesilme: Savcı huzurunda ifade, sorgu, yakalama veya tutuklama kararı, iddianame ve mahkûmiyet kararı dava zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar. Ancak toplam süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir. Soykırım, insanlığa karşı suçlar ve işkence gibi bazı suçlarda zamanaşımı işlemez.
İçindekiler
- Ceza Hukukunda Zamanaşımı Nedir?
- Dava Zamanaşımı Süreleri (TCK 66)
- Dava Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?
- Dava Zamanaşımı Nasıl Kesilir ve Durur? (TCK 67)
- Olağanüstü Zamanaşımı: En Fazla Ne Kadar Uzar?
- Ceza Zamanaşımı Süreleri (TCK 68)
- Zamanaşımı İşlemeyen Suçlar
- Zamanaşımı ile Şikâyet Süresi Arasındaki Fark
- Suçlara Göre Zamanaşımı Örnekleri
- Sık Sorulan Sorular
“Aradan bu kadar yıl geçti, hâlâ dava açılabilir mi?” ceza hukukunda en sık sorulan sorulardan biridir. Cevap, suçun cezasına ve süre içinde yapılan işlemlere göre değişir. Bazen 8 yıl yeterlidir. Bazen 45 yıl bile yetmez. Bazı suçlarda ise zamanaşımı hiç işlemez. Bu yazıda ceza zamanaşımı ile dava zamanaşımını, sürelerin nasıl hesaplandığını, hangi işlemlerin süreyi kestiğini ve olağanüstü zamanaşımını tablolarla anlatıyorum.
Ceza Hukukunda Zamanaşımı Nedir?
Zamanaşımı, zamanın geçmesiyle toplumdaki etkisi azalan suçlar için devletin kovuşturma veya infaz yetkisini sınırlar. İki ayrı türü vardır.
- Dava zamanaşımı: Suçtan sonra belirli süre içinde hüküm kesinleşmezse dava düşer. Hüküm kesinleşinceye kadar işler.
- Ceza zamanaşımı: Kesinleşen ceza belirli süre içinde infaz edilmezse artık infaz edilemez. Hükmün kesinleşmesinden sonra işler.
Zamanaşımı mahkemece kendiliğinden gözetilir. Sanığın talep etmesi gerekmez. Yargılamanın her aşamasında, istinaf ve temyizde bile ileri sürülebilir.
Dava Zamanaşımı Süreleri (TCK 66)
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 66/1 (Dava Zamanaşımı)
(1) Kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu davası; a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl, b) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmibeş yıl, c) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl, d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda onbeş yıl, e) Beş yılı geçmemek üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl, geçmesiyle düşer.
| Suçun Kanundaki Cezası | Dava Zamanaşımı |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl |
| Üst sınırı 20 yıl ve üzeri hapis | 20 yıl |
| Üst sınırı 5 yıldan fazla, 20 yıldan az hapis | 15 yıl |
| Üst sınırı 5 yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası | 8 yıl |
Süre hesaplanırken suçun kanundaki cezasının üst sınırı esas alınır. Mahkemenin verdiği ceza değil, kanundaki cezanın üst sınırı önemlidir. Nitelikli haller de hesaba katılır. Suç tarihinde 12–15 yaş arasındaki çocuklar için süreler yarısına, 15–18 yaş arasındakiler için üçte ikisine indirilir.
Dava Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?
- Tamamlanmış suç: Suçun işlendiği gün.
- Teşebbüs: Son hareketin yapıldığı gün.
- Kesintisiz (mütemadi) suç: Kesintinin sona erdiği gün. Örneğin ısrarlı takipte son takip eyleminin günü.
- Zincirleme suç: Son suçun işlendiği gün.
- Aile içinde çocuğa karşı suçlar: Üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuz sahibi kişilerce çocuğa karşı işlenen suçlarda süre, çocuğun 18 yaşını doldurduğu günden başlar.
İnşaat gibi süren eylemlerde süre faaliyetin bittiği tarihten işler. İmar kirliliği suçunda bu tarih inşaatın tamamlandığı veya durduğu gündür.
Dava Zamanaşımı Nasıl Kesilir ve Durur? (TCK 67)
Kesilme
Kesilme halinde süre sıfırlanır ve yeniden başlar. Şu işlemler dava zamanaşımını keser:
- Şüpheli veya sanıklardan birinin Cumhuriyet savcısı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi,
- Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında yakalama veya tutuklama kararı verilmesi,
- Suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi,
- Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi.
Sık yapılan hata: Kolluk ifadesi zamanaşımını kesmez. Kesme etkisi için ifadenin savcı huzurunda alınması gerekir. Bu ayrım eski dosyalarda davanın düşüp düşmeyeceğini doğrudan belirler.
Durma
Durmada süre sıfırlanmaz, yalnızca bekletilir. Soruşturma için izin alınması gereken hallerde, başka bir mercide çözülmesi gereken bekletici bir mesele varsa veya fail hakkında kaçaklık kararı verilmişse zamanaşımı durur. Engel kalkınca süre kaldığı yerden devam eder.
Olağanüstü Zamanaşımı: En Fazla Ne Kadar Uzar?
Kesilmeler süreyi sonsuza kadar uzatamaz. TCK 67/4’e göre kesilme halinde zamanaşımı süresi, kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzar. Buna olağanüstü zamanaşımı denir.
| Olağan Dava Zamanaşımı | Olağanüstü Dava Zamanaşımı |
|---|---|
| 8 yıl | 12 yıl |
| 15 yıl | 22 yıl 6 ay |
| 20 yıl | 30 yıl |
| 25 yıl | 37 yıl 6 ay |
| 30 yıl | 45 yıl |
Örneğin 8 yıllık zamanaşımına tabi bir suçta, kaç kez kesilme olursa olsun suç tarihinden itibaren 12 yıl içinde hüküm kesinleşmezse dava düşer. Uzun süren istinaf ve temyiz aşamalarında bu hesap mutlaka yapılmalıdır.
Ceza Zamanaşımı Süreleri (TCK 68)
Ceza zamanaşımında mahkemenin verdiği ceza esas alınır. Süre, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir şekilde kesintiye uğradığı günden itibaren işler.
| Verilen Ceza | Ceza Zamanaşımı |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 40 yıl |
| Müebbet hapis | 30 yıl |
| 20 yıl ve daha fazla hapis | 24 yıl |
| 5 yıldan fazla hapis | 20 yıl |
| 5 yıla kadar hapis ve adli para cezası | 10 yıl |
Kesinleşen bir adli para cezası 10 yıl içinde infaz edilmezse artık tahsil edilemez ve hapse çevrilemez.
Zamanaşımı İşlemeyen Suçlar
Bazı suçlar insanlık onurunu doğrudan hedef aldığından zamanaşımına tabi tutulmamıştır.
Yurt dışında işlendiği için Türkiye’de kovuşturulamamış bazı ağır suçlarda da kanunda zamanaşımını sınırlayan özel kurallar bulunur.
Zamanaşımı ile Şikâyet Süresi Arasındaki Fark
Şikâyete bağlı suçlarda iki ayrı süre birlikte işler. Şikâyet süresi, failin ve fiilin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır. Bu süre geçerse dava açılamaz. Ancak 6 ay içinde şikâyet edilmiş olsa bile dava zamanaşımı da ayrıca dolmamalıdır. Ayrıca fiil ve fail hiç öğrenilmese bile şikâyet hakkı en geç dava zamanaşımı süresi içinde kullanılabilir.
Suçlara Göre Zamanaşımı Örnekleri
| Suç | Kanundaki Ceza | Dava Zamanaşımı |
|---|---|---|
| Nitelikli kasten öldürme | Ağırlaştırılmış müebbet | 30 yıl |
| Kasten öldürme | Müebbet | 25 yıl |
| Nitelikli dolandırıcılık | 3 – 10 yıl | 15 yıl |
| Basit hırsızlık (nitelikli hali için bkz.) | 1 – 3 yıl | 8 yıl |
| Basit kasten yaralama | Üst sınır 5 yılı geçmez | 8 yıl |
| Tehdit, hakaret, ısrarlı takip | Üst sınır 5 yılı geçmez | 8 yıl |
Ağır suçlarda ayrıntılı ceza ve zamanaşımı bilgisi için kasten öldürme suçu yazımıza bakabilirsiniz.
Eski bir dosyada zamanaşımının dolup dolmadığını anlamak için suç tarihini, kesme işlemlerini ve olağanüstü süreyi tek tek hesaplamak gerekir. Bir ifade tarihinin kolluk mu savcılık mı olduğu bile sonucu değiştirir. Dosyanızdaki süreleri inceleyecek bir Ankara ceza avukatı ile görüşebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Ceza zamanaşımı nedir?
Kesinleşen bir cezanın belirli süre içinde infaz edilmemesi halinde artık infaz edilememesidir. TCK 68’de düzenlenir.
Dava zamanaşımı nedir?
Suçtan sonra belirli süre içinde hüküm kesinleşmezse davanın düşmesidir. TCK 66’da düzenlenir.
Dava zamanaşımı süreleri nelerdir?
Ağırlaştırılmış müebbette 30, müebbette 25, 20 yıl ve üzeri hapiste 20, 5–20 yıl arası hapiste 15, 5 yılı geçmeyen hapis ve adli para cezasında 8 yıldır.
Zamanaşımı neye göre hesaplanır?
Dava zamanaşımında suçun kanundaki cezasının üst sınırı esas alınır. Ceza zamanaşımında ise mahkemenin verdiği ceza esas alınır.
Zamanaşımını kesen işlemler nelerdir?
Savcı huzurunda ifade veya sorgu, yakalama veya tutuklama kararı, iddianame ve mahkûmiyet kararı dava zamanaşımını keser.
Polis ifadesi zamanaşımını keser mi?
Hayır. Kolluk ifadesi zamanaşımını kesmez. Kesme etkisi için ifadenin Cumhuriyet savcısı huzurunda alınması gerekir.
Olağanüstü zamanaşımı nedir?
Kesilmelere rağmen zamanaşımının kanundaki sürenin yarısından fazla uzayamamasıdır. Örneğin 8 yıllık süre en fazla 12 yıla çıkar.
Zamanaşımı dolarsa ne olur?
Dava zamanaşımı dolarsa davanın düşmesine karar verilir. Ceza zamanaşımı dolarsa kesinleşmiş ceza artık infaz edilemez.
Hangi suçlarda zamanaşımı işlemez?
Soykırım, insanlığa karşı suçlar ve işkence suçunda zamanaşımı işlemez.
Çocuklar için zamanaşımı farklı mı?
Evet. Suç tarihinde 12–15 yaş arasındakiler için süreler yarıya, 15–18 yaş arasındakiler için üçte ikiye indirilir.
Adli para cezası kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Kesinleşen adli para cezası 10 yıl içinde infaz edilmezse ceza zamanaşımına uğrar.
Zamanaşımı ile şikâyet süresi aynı şey mi?
Hayır. Şikâyet süresi 6 aydır ve yalnızca şikâyete bağlı suçlarda uygulanır. Dava zamanaşımı ise tüm suçlarda ayrıca işler.
Av. Onuralp Turhan – Avukat Onaylı İçerik
Bu makale, Ankara Barosu’na kayıtlı Av. Onuralp Turhan tarafından TCK m.66-73 ve Yargıtay uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır. Turhan Hukuk ve Danışmanlık, Etimesgut ve Eryaman’da ceza dosyalarında savunma hizmeti vermektedir. Hukuki destek için turhanhukukvedanismanlik.com.tr/
Yorumlar
Şikayet Süresi 6 Ay ve Şikayetten Vazgeçme (TCK 73) 2026
[…] Şikayet, dava zamanaşımı süresi içinde yapılmalıdır. Sürelerin ayrıntısı için ceza zamanaşımı yazımıza […]