Suç eşyasının satın alınması (TCK 165), suçtan elde edilen eşyanın el değiştirmesini cezalandırır. O suça katılmadan eşyayı satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi sorumludur. Ceza 6 aydan 3 yıla kadar hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezasıdır.
Çalıntı mal almak suç mu? Eşyanın suçtan geldiğini bilerek veya bunu ihtimal dahilinde görerek almak suçtur. Bilmeden, makul fiyatla ve belgeli alan iyiniyetli alıcı cezalandırılmaz. Piyasa değerinin çok altındaki fiyat, belgesiz satış ve sokakta yapılan alışveriş bilmenin kanıtı sayılabilir.
Usul: Suç şikayete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamındadır. Asliye ceza mahkemesinde görülür. Dava zamanaşımı 8 yıldır. TCK 168’deki etkin pişmanlık uygulanmaz.
İçindekiler
- Suç Eşyasının Satın Alınması Nedir?
- TCK 165 Kanun Metni
- Suçun Unsurları
- Çalıntı Mal Almak Suç mu? Bilme Şartı
- Suç Eşyasının Satın Alınması Cezası
- Çalıntı Telefon Almak ve IMEI Kontrolü
- Hırsızlık ile Suç Eşyası Satın Alma Farkı
- İyiniyetli Alıcının Hakları
- Savunmada Dikkat Edilecekler
- Sık Sorulan Sorular
Suç Eşyasının Satın Alınması: Çalıntı Mal Almak Suç mu? (TCK 165)
İkinci el bir telefon aldınız ve birkaç hafta sonra kapınıza polis geldi. Telefon çalıntı çıktı. Bu noktada ilk soru şudur: Çalıntı mal almak suç mu? Cevap, eşyanın suçtan geldiğini bilip bilmediğinize bağlıdır. Bu yazıda suç eşyasının satın alınması suçunu, cezasını, bilme şartını ve iyiniyetli alıcının haklarını anlatıyorum.
Suç Eşyasının Satın Alınması Nedir?
Bu suç, başkasının işlediği bir suçtan elde edilen malın el değiştirmesini cezalandırır. Amaç, suç gelirlerinin piyasada dolaşmasını önlemektir. Çalıntı mal için alıcı yoksa hırsızlık da cazibesini kaybeder.
Uygulamada en sık çalıntı telefon, araç, altın, bisiklet ve elektronik eşya dosyalarında karşımıza çıkar. Dolandırıcılıkla elde edilen paranın kabul edilmesi de bu kapsamdadır. Suçun konusu yalnızca eşya değil, her türlü malvarlığı değeridir.
TCK 165 Kanun Metni
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 165 (5918 sayılı Kanun ile değişik)
(1) Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı veya diğer malvarlığı değerini, bu suçun işlenmesine iştirak etmeksizin, satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
Madde 2009 yılında 5918 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir. Eski metinde “bilerek” kelimesi vardı. Yeni metinde bu kelime yer almaz. Ancak bu, bilmeden alanın cezalandırılacağı anlamına gelmez. Suç kasten işlenebilen bir suçtur ve kast bilmeyi gerektirir (TCK 21).
Suçun Unsurları
1. Öncül bir suç bulunmalı
Eşya hırsızlık, yağma, dolandırıcılık veya güveni kötüye kullanma gibi bir suçtan elde edilmiş olmalıdır. Öncül suçtan mahkumiyet şart değildir. Ancak öncül suçun ve mağdurun tespiti gerekir.
2. Fail öncül suça katılmamış olmalı
Hırsızlığa katılan kişi çaldığı malı satarsa ayrıca bu suçtan sorumlu tutulmaz. Yalnızca hırsızlıktan cezalandırılır.
3. Seçimlik hareketler
Satmak, devretmek, satın almak veya kabul etmek. Bunlardan birinin yapılması yeterlidir. Hediye olarak kabul de suçu oluşturur.
4. Kast
Fail eşyanın suçtan geldiğini bilmeli veya bunu öngörüp kabullenmelidir. Olası kast yeterlidir.
Çalıntı Mal Almak Suç mu? Bilme Şartı
Çalıntı mal almak, eşyanın suçtan geldiği bilinerek yapılırsa suçtur. Kimse “çalıntı olduğunu biliyordum” demez. Bu nedenle bilme hali dış koşullardan çıkarılır. Yargıtay şu ipuçlarına bakar:
- Fiyat: Eşyanın piyasa değerinin çok altında satın alınması.
- Yer ve zaman: Sokakta, gece veya olağan ticaret kanalı dışında yapılan alışveriş.
- Belge: Fatura, kutu veya garanti belgesi olmadan satış.
- Satıcının durumu: Satıcının yaşı veya durumu itibarıyla o mala sahip olamayacak biri olması.
- Savunmanın tutarlılığı: Satıcıyı tanımamak, adını bilmemek veya çelişkili anlatım.
Değerinin Çok Altında Alım
Yargıtay, piyasa değerinin çok altında satın alınan malda sanığın beraatini yerinde görmemiş ve kararı bozmuştur. Fiyat farkı tek başına güçlü bir bilme karinesi olarak değerlendirilmiştir.
Yargıtay 2. CD, 2013/20950 E., 2014/8448 K.
Bilme İspatlanamazsa Beraat
Araç alımına ilişkin bir dosyada sanığın aracın çalıntı olduğunu bildiği kesin olarak ispatlanamamıştır. Yargıtay mahkumiyet kararını bozmuştur. Şüpheden sanık yararlanır.
Yargıtay 15. CD, 2015/585 E., 2017/18129 K.
Suç Eşyasının Satın Alınması Cezası
| Konu | Düzenleme |
|---|---|
| Hapis cezası | 6 aydan 3 yıla kadar |
| Adli para cezası | 10.000 güne kadar, hapisle birlikte |
| Şikayet | Gerekmez, resen soruşturulur |
| Uzlaştırma | Kapsamda (CMK 253) |
| Etkin pişmanlık (TCK 168) | Uygulanmaz |
| Görevli mahkeme | Asliye ceza mahkemesi |
| Dava zamanaşımı | 8 yıl |
| HAGB ve erteleme | Şartları varsa mümkün |
Hapis ve adli para cezası birlikte verilir. Mahkemenin adli para cezasını unutması bozma sebebidir (Yargıtay 2. CD, 2014/7486 E., 2015/13118 K.). Adli para cezasının hesaplanması için adli para cezası yazımıza bakabilirsiniz.
Bu suç uzlaştırma kapsamında olduğu için dosya çoğu zaman uzlaştırma bürosuna gider. Mağdurun zararı giderilirse uzlaşma ile dava düşebilir. Malı iade etmek TCK 168 indirimi sağlamaz. Ancak takdiri indirim değerlendirmesinde önemlidir. Malvarlığı suçlarındaki indirim kuralları için etkin pişmanlık yazımızı inceleyebilirsiniz.
Çalıntı Telefon Almak ve IMEI Kontrolü
Çalıntı telefon dosyaları bu suçun en yaygın örneğidir. Telefon çalındığında sahibi şikayette bulunur ve IMEI numarası kayda girer. Telefona yeni hat takıldığında kullanıcı tespit edilir. Polis önce son kullanıcıya ulaşır.
Bu nedenle ikinci el telefon alırken IMEI sorgusu yapmak hayati önemdedir. IMEI kayıt durumu e-Devlet üzerinden ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu sistemleri aracılığıyla sorgulanabilir. Sorgu sonucunun ekran görüntüsünü saklamanız iyiniyetinizin güçlü bir kanıtıdır.
İkinci el alımda kendinizi koruyun: Satıcının kimlik bilgisini alın. Fatura veya kutu isteyin. IMEI sorgusu yapın. Ödemeyi banka yoluyla yapın. Piyasa değerinin çok altındaki tekliflere şüpheyle yaklaşın.
Hırsızlık ile Suç Eşyası Satın Alma Farkı
Çalıntı eşya hırsızlıktan kısa süre sonra bir kişinin elinde bulunursa savcılık bazen hırsızlıktan dava açar. Kişi eşyayı nereden aldığını makul biçimde açıklayamazsa hırsızlık suçlaması gündeme gelir. Bu, suç eşyasının satın alınması suçundan çok daha ağır sonuç doğurabilir.
| Konu | Suç Eşyası Satın Alma (165) | Hırsızlık (141-142) |
|---|---|---|
| Fail kim? | Hırsızlığa katılmayan alıcı veya satıcı | Malı alan kişi |
| Ceza | 6 ay – 3 yıl ve adli para | 1 – 3 yıl, nitelikli hallerde daha ağır |
| Etkin pişmanlık | Uygulanmaz | Uygulanır |
| Kritik delil | Satın alma koşulları | Zaman yakınlığı ve açıklanamayan zilyetlik |
Yargıtay, hırsızlıktan kısa süre sonra eşyayı elinde bulunduran ve makul açıklama yapamayan kişiyi hırsızlıktan sorumlu tutmaktadır (Yargıtay 17. CD, 2019/12538 E., 2019/16934 K.). Bu yüzden ilk ifadede eşyanın kimden, nerede ve kaça alındığı net anlatılmalıdır.
İyiniyetli Alıcının Hakları
Eşyanın çalıntı olduğunu bilmeden alan kişi suç işlemiş olmaz. Ancak mal sahibinin malı geri isteme hakkı devam eder. Türk Medeni Kanunu’na göre çalınan veya kaybolan malın sahibi 5 yıl içinde malı geri isteyebilir.
Malı pazardan veya o tür malları satan bir tacirden alan iyiniyetli alıcı, ödediği bedelin kendisine verilmesini isteyebilir. Sokaktan veya tanımadığı kişiden alan kişi ise bu korumadan yararlanamaz. Ödediği parayı satıcıdan talep etmek zorunda kalır.
Savunmada Dikkat Edilecekler
- Alım belgelerini toplayın. Mesajlar, ilan ekranı ve banka dekontu en güçlü delillerdir.
- Satıcının kimlik ve iletişim bilgilerini verin. Satıcının bulunması iyiniyeti destekler.
- Ödenen fiyatın piyasa değerine yakın olduğunu gösterin.
- IMEI veya şasi sorgusu yaptıysanız kaydını sunun.
- İfadede tutarlı olun. Çelişkili anlatım bilme karinesini güçlendirir.
- Uzlaştırma teklifini değerlendirin. Zararın giderilmesi davayı sona erdirebilir.
Dosya kapsamında dava zamanaşımı da kontrol edilmelidir. Sürelerin ayrıntısı için ceza zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Bu tür dosyalarda sonuç çoğu zaman ilk ifadedeki anlatıma bağlıdır. Alım koşulları doğru anlatılmazsa suçlama hırsızlığa kadar ağırlaşabilir. İfade öncesinde bir Ankara ceza avukatı ile görüşmeniz hak kaybını önler.
Sık Sorulan Sorular
Çalıntı mal almak suç mu?
Eşyanın suçtan geldiğini bilerek veya bunu kabullenerek almak suçtur. Bilmeden alan iyiniyetli kişi cezalandırılmaz.
Suç eşyasının satın alınması cezası nedir?
6 aydan 3 yıla kadar hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezasıdır. İki ceza birlikte verilir.
Bilmeden çalıntı mal aldım, ne olur?
Kast yoksa suç oluşmaz. Ancak mal sahibine iade edilir. Bedeli satıcıdan veya şartları varsa mal sahibinden isteyebilirsiniz.
Çalıntı telefon almanın cezası nedir?
Bilerek alınmışsa TCK 165 uygulanır. Ceza 6 ay ile 3 yıl arası hapis ve adli para cezasıdır.
İkinci el telefon çalıntı çıkarsa ne yapmalıyım?
Alım belgelerinizi ve satıcı bilgilerini toplayın. İfadede tutarlı anlatım yapın ve telefonu teslim edin.
Suç eşyası satın alma şikayete bağlı mı?
Hayır. Suç resen soruşturulur. Mağdurun şikayetten vazgeçmesi davayı düşürmez.
Suç eşyası satın almada uzlaşma var mı?
Evet. TCK 165 uzlaştırma kapsamındadır. Uzlaşma sağlanırsa dava düşer.
Çalıntı malı iade etmek cezayı düşürür mü?
TCK 168 indirimi uygulanmaz. Ancak iade uzlaşma ve takdiri indirimde önemlidir.
Ucuza almak suç kanıtı mıdır?
Tek başına kesin kanıt değildir. Ancak piyasa değerinin çok altındaki fiyat bilmenin güçlü bir göstergesi kabul edilir.
Suç eşyası satın almada HAGB verilir mi?
Şartları varsa verilebilir. Sonuç ceza 2 yıl veya altındaysa HAGB değerlendirilir.
Hediye olarak çalıntı eşya kabul etmek suç mu?
Evet, suçtan geldiği biliniyorsa suçtur. Kanun “kabul eden” kişiyi de cezalandırır.
Suç eşyası satın alma zamanaşımı ne kadar?
Dava zamanaşımı 8 yıldır. Kesilme halinde en fazla 12 yıla uzar.
Çalıntı araç alan kişi ne yapmalı?
Noter satış belgesi, ödeme kayıtları ve satıcı bilgileriyle iyiniyetini ispat etmelidir. Araç mal sahibine iade edilebilir.
Av. Onuralp Turhan – Avukat Onaylı İçerik
Bu makale, Ankara Barosu’na kayıtlı Av. Onuralp Turhan tarafından TCK m.165, CMK m.253 ve Yargıtay uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır. Turhan Hukuk ve Danışmanlık, Etimesgut ve Eryaman’da ceza dosyalarında hukuki destek vermektedir. İletişim için turhanhukukvedanismanlik.com.tr/
Yorumlar
Kaybolmuş Eşya Üzerinde Tasarruf (TCK 160): Bulunan Telefon
[…] satın alan kişi de risk altındadır. Telefonun suçtan geldiğini bilen alıcı suç eşyasının satın alınması suçundan sorumlu olabilir. Ayrıca IMEI numarasının değiştirilmesi Elektronik Haberleşme […]