Suça iştirak, bir suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesidir. TCK 37-39 üç rol tanımlar: müşterek faillik, azmettirme ve yardım etme. Her rolün cezası farklıdır.
Müşterek fail ve azmettiren işlenen suçun cezasının tamamını alır. Üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuzla veya çocuğa azmettirmede azmettirenin cezası 1/3’ten 1/2’ye kadar artırılır.
Yardım eden kişinin cezası yarı oranında indirilir ve 8 yılı geçemez. Suç ağırlaştırılmış müebbet gerektiriyorsa yardım edene 15-20 yıl, müebbet gerektiriyorsa 10-15 yıl hapis verilir. İştirak için suçun en az teşebbüs aşamasına ulaşması gerekir.
İçindekiler
- Suça İştirak Nedir?
- TCK 37: Müşterek Faillik ve Dolaylı Faillik
- Azmettirme Suçunun Cezası (TCK 38)
- Yardım Etme Cezası (TCK 39)
- Suça İştirak Ceza Tablosu ve Hesaplama
- Müşterek Faillik ile Yardım Etme Ayrımı
- Bağlılık Kuralı, Özgü Suçlar ve Gönüllü Vazgeçme
- Suça İştirak Dosyalarında Savunma
- Sık Sorulan Sorular
Bir suç dosyasında birden fazla kişi yargılandığında herkesin cezası aynı olmaz. Kimi fail, kimi azmettiren, kimi yalnızca yardım eden sayılır. Bu ayrım cezayı yarı yarıya değiştirebilir. Bu yazıda suça iştirak türlerini, azmettirme ve yardım etmenin cezasını, hesaplama örnekleriyle anlatıyorum.
Suça İştirak Nedir?
Suça iştirak, birden fazla kişinin aynı suçun işlenmesine bilerek ve isteyerek katkı sunmasıdır. Türk Ceza Kanunu iştiraki iki gruba ayırır. Faillik ve şeriklik.
- Faillik: Müşterek faillik (TCK 37/1) ve dolaylı faillik (TCK 37/2).
- Şeriklik: Azmettirme (TCK 38) ve yardım etme (TCK 39).
Failler suçun cezasının tamamıyla sorumludur. Şerikler ise suça dışarıdan katkı sunar. Azmettiren yine tam ceza alır. Yardım eden ise indirimli ceza alır.
TCK 37: Müşterek Faillik ve Dolaylı Faillik
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 37 (Faillik)
(1) Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu olur.
(2) Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail olarak sorumlu tutulur. Kusur yeteneği olmayanları suçun işlenmesinde araç olarak kullanan kişinin cezası, üçte birden yarısına kadar artırılır.
Müşterek faillikte kişiler ortak bir suç kararıyla hareket eder. Her biri fiil üzerinde ortak hakimiyet kurar. Herkesin suçun tüm hareketlerini yapması gerekmez. Örneğin yağmada biri mağduru tehdit eder, diğeri parayı alır. İkisi de müşterek faildir.
Dolaylı faillikte kişi suçu bir başkasını araç olarak kullanarak işler. Araç kişi genellikle kusursuzdur. Çocuğa veya akıl hastasına suç işletmek bunun tipik örneğidir. Bu halde dolaylı failin cezası 1/3’ten 1/2’ye kadar artırılır.
Azmettirme Suçunun Cezası (TCK 38)
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 38 (Azmettirme)
(1) Başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.
(2) Üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılmak suretiyle suça azmettirme halinde, azmettirenin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır. Çocukların suça azmettirilmesi halinde, bu fıkra hükmüne göre cezanın artırılabilmesi için üstsoy ve altsoy ilişkisinin varlığı aranmaz.
(3) Azmettirenin belli olmaması halinde, kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlayan fail veya diğer suç ortağı hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine onbeş yıldan yirmi yıla kadar hapis cezasına hükmolunabilir. Diğer hallerde verilecek cezada, üçte bir oranında indirim yapılabilir.
Azmettirme, başka birinde suç işleme kararı uyandırmaktır. Karar zaten verilmişse azmettirme değil, yardım etme söz konusu olur. Azmettiren, failin işlediği suçun cezasının tamamını alır.
Azmettirmenin şartları
Belirli bir suça ve belirli bir kişiye yönelik olmalıdır. Azmettirilen kişi suçu en azından teşebbüs aşamasına getirmelidir. Fail suçu hiç işlemezse azmettirene ceza verilmez.
Artırım halleri
Ana, baba veya büyükanne gibi üstsoyun nüfuzunu kullanarak azmettirmede ceza artırılır. Çocuğa suç işletenler için de aynı artırım uygulanır. Bu durumda akrabalık şartı aranmaz.
Azmettireni ortaya çıkarma indirimi
Azmettiren bilinmiyorsa ve fail onun kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlarsa ceza indirilebilir. Ağırlaştırılmış müebbet yerine 20-25 yıl, müebbet yerine 15-20 yıl verilebilir. Diğer hallerde 1/3 indirim yapılabilir. Verilen bilgi eksiksiz olmalıdır.
Yardım Etme Cezası (TCK 39)
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 39 (Yardım etme)
(1) Suçun işlenmesine yardım eden kişiye, işlenen suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, onbeş yıldan yirmi yıla; müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hallerde cezanın yarısı indirilir. Ancak, bu durumda verilecek ceza sekiz yılı geçemez.
(2) Aşağıdaki hallerde kişi işlenen suçtan dolayı yardım eden sıfatıyla sorumlu olur: a) Suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek. b) Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek veya fiilin işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak. c) Suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak.
Yardım eden, suçun işlenmesini kolaylaştırır ama fiil üzerinde hakimiyet kurmaz. Kanun yardımı iki türe ayırır.
- Manevi yardım: Suç kararını kuvvetlendirmek, teşvik etmek, yol göstermek veya sonradan yardım vaat etmek.
- Maddi yardım: Silah veya araç sağlamak, gözcülük yapmak, kapıyı açık bırakmak gibi fiili katkılar.
Dikkat: Suçtan sonra yardım vaadi önceden verilmişse yardım etme olur. Vaat olmadan, suç bittikten sonra yapılan yardım ise iştirak değildir. Bu durumda suçluyu kayırma (TCK 283) gibi ayrı bir suç gündeme gelebilir.
Suça İştirak Ceza Tablosu ve Hesaplama
| Rol | TCK Maddesi | Ceza |
|---|---|---|
| Müşterek fail | 37/1 | Suçun cezasının tamamı |
| Dolaylı fail (kusursuz araç) | 37/2 | Ceza 1/3 – 1/2 artırılır |
| Azmettiren | 38/1 | Suçun cezasının tamamı |
| Üstsoy nüfuzuyla veya çocuğa azmettirme | 38/2 | Ceza 1/3 – 1/2 artırılır |
| Yardım eden (ağırlaştırılmış müebbet) | 39/1 | 15 – 20 yıl hapis |
| Yardım eden (müebbet) | 39/1 | 10 – 15 yıl hapis |
| Yardım eden (süreli hapis) | 39/1 | Ceza yarı oranında indirilir, en fazla 8 yıl |
Yardım edenin cezası hesaplanırken önce fail için belirlenecek ceza bulunur. Sonra yarı oranında indirim yapılır. İndirimden sonra ceza 8 yılı aşıyorsa 8 yıla düşürülür.
| Suç ve Fail Cezası | Yardım Edenin Cezası |
|---|---|
| Basit hırsızlık, 1 yıl | 6 ay |
| Nitelikli hırsızlık, 3 yıl | 1 yıl 6 ay |
| Nitelikli yağma, 10 yıl | 5 yıl |
| Uyuşturucu ticareti, 20 yıl | 10 yıl değil, üst sınır nedeniyle 8 yıl |
| Kasten öldürme, müebbet | 10 – 15 yıl |
| Nitelikli kasten öldürme, ağırlaştırılmış müebbet | 15 – 20 yıl |
Müşterek Faillik ile Yardım Etme Ayrımı
Uygulamada en çok tartışılan konu, bir kişinin müşterek fail mi yoksa yardım eden mi olduğudur. Ayrımın ölçütü “fiil üzerinde hakimiyet”tir. Kişinin katkısı olmadan suç planlandığı gibi işlenemiyorsa müşterek faillik vardır. Katkı yalnızca kolaylaştırıcıysa yardım etme vardır.
| Olay | Değerlendirme |
|---|---|
| Hırsızlıkta olay yerinde gözcülük yapan | Plana ve role göre müşterek fail sayılabilir |
| Yalnızca evin boş olduğu bilgisini veren | Yardım eden |
| Kavgada mağduru tutan, diğeri vuran | Müşterek fail |
| Suçtan önce silah veren ama olaya katılmayan | Yardım eden |
| Dolandırıcılık parasını hesabına alıp çekip teslim eden | Çoğunlukla müşterek fail |
Son örnek hesap kiralama dosyalarında sık görülür. Bu konuda ayrıntılı bilgi için kara para aklama suçu yazımıza bakabilirsiniz. Suçun bir örgüt çatısı altında işlenmesi ise iştirakten farklıdır. Örgütte süreklilik ve hiyerarşi aranır. Bu fark için suç işlemek için örgüt kurma yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bağlılık Kuralı, Özgü Suçlar ve Gönüllü Vazgeçme
Sınırlı bağlılık (TCK 40/1)
İştirak için kasten işlenmiş ve hukuka aykırı bir fiil yeterlidir. Failin kusurlu olması gerekmez. Her suç ortağı kendi kusuruna göre cezalandırılır.
Özgü suçlar (TCK 40/2)
Zimmet gibi suçlarda yalnızca özel sıfatı taşıyan kişi fail olabilir. Bu sıfatı taşımayan kişiler azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulur.
Teşebbüs şartı (TCK 40/3)
İştirakten sorumluluk için suçun en azından teşebbüs aşamasına ulaşması gerekir. Hiç başlamayan suçtan dolayı şeriklere ceza verilmez.
Gönüllü vazgeçme (TCK 41)
Suç ortaklarından biri suçun tamamlanmasını kendi çabasıyla önlerse yalnızca kendisi bu hükümden yararlanır. Diğer ortaklar teşebbüsten sorumlu kalır. İndirim ve muafiyet hükümleri kişiseldir. Benzer bir kural etkin pişmanlıkta da geçerlidir.
Suça İştirak Dosyalarında Savunma
- Ortak suç kararının varlığını sorgulayın. Olay yerinde bulunmak tek başına iştirak değildir.
- Katkının niteliğini netleştirin. Fiil üzerinde hakimiyet yoksa yardım etme talep edilmelidir.
- Azmettirmede kararın sanık tarafından mı uyandırıldığını inceleyin. Karar önceden verilmişse azmettirme yoktur.
- HTS kayıtları, mesajlar ve kamera görüntüleriyle rol dağılımını belgeleyin.
- Diğer sanıkların beyanlarını tek başına mahkumiyete dayanak yapılmaması için delillerle karşılaştırın.
Ani bir kavgada önceden ortak öldürme kararı yoksa sonradan katılan kişi yardım eden sayılır. Ceza Genel Kurulu bu kişiyi müşterek fail kabul etmemiştir (CGK, 19.03.2013, 81-91). Pusuyu birlikte kuranlar ise müşterek fail kabul edilmiştir (CGK, 31.01.2017, 840-35). Saldırganları olay yerine taşıyan şoför yardım eden sayılmıştır (Yargıtay 1. CD, 2016/2074).
Yargıtay kararlarına Yargıtay Karar Arama sisteminden ulaşabilirsiniz. Müşterek faillik ile yardım etme ayrımında Yargıtay her dosyada somut rol dağılımına bakmaktadır.
Suça iştirak dosyalarında rolün doğru belirlenmesi cezayı yarı yarıya değiştirir. Müşterek faillik yerine yardım etme kabul edilirse ceza yarıya iner ve 8 yılı geçemez. Rol tartışmasını yönetecek bir Ankara ceza avukatı ile dosyanızı değerlendirmenizi öneririm.
Sık Sorulan Sorular
TCK 37. madde ne diyor?
Suçu birlikte işleyen herkesin fail olarak sorumlu olduğunu söyler. Başkasını araç olarak kullanan kişi de fail sayılır.
Suça iştirak etmenin cezası nedir?
Müşterek fail ve azmettiren suçun tam cezasını alır. Yardım edenin cezası yarı oranında indirilir ve 8 yılı geçemez.
Azmettirme suçunun cezası nedir?
Azmettiren, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır. Üstsoy nüfuzuyla veya çocuğa azmettirmede ceza 1/3’ten 1/2’ye kadar artırılır.
TCK 39 maddesi cezası nedir?
Yardım edenin cezası yarı oranında indirilir ve 8 yılı geçemez. Ağırlaştırılmış müebbette 15-20 yıl, müebbette 10-15 yıl hapis verilir.
Azmettirme ayrı bir suç mu?
Hayır. Azmettirme bir iştirak şeklidir. Azmettiren, işlenen suçtan sorumlu tutulur.
Suç işlenmezse azmettirene ceza verilir mi?
Hayır. Suçun en azından teşebbüs aşamasına ulaşması gerekir. Aksi halde iştirakten sorumluluk doğmaz.
Müşterek fail ile yardım eden arasındaki fark nedir?
Müşterek fail fiil üzerinde ortak hakimiyet kurar. Yardım eden ise suçu yalnızca kolaylaştırır.
Gözcülük yapmak yardım mı, faillik mi?
Olay yerinde plana uygun gözcülük çoğu zaman müşterek faillik sayılır. Sonuç somut rol dağılımına göre değişir.
Suçtan sonra yardım etmek iştirak mi?
Yardım önceden vaat edilmişse iştiraktir. Vaat yoksa suçluyu kayırma gibi ayrı bir suç gündeme gelir.
Yardım edenin cezası neden 8 yılı geçemez?
Kanun, süreli hapis gerektiren suçlarda yardım edenin cezasına 8 yıllık üst sınır koymuştur.
Dolaylı faillik nedir?
Suçun başka bir kişi araç olarak kullanılarak işlenmesidir. Araç kusursuzsa failin cezası 1/3’ten 1/2’ye kadar artırılır.
Özgü suçlara iştirak mümkün mü?
Evet. Ancak özel sıfatı taşımayan kişi fail olamaz. Azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulur.
Bir suç ortağının gönüllü vazgeçmesi diğerlerini kurtarır mı?
Hayır. Gönüllü vazgeçme kişiseldir. Yalnızca vazgeçen ortak bu hükümden yararlanır.
Av. Onuralp Turhan – Avukat Onaylı İçerik
Bu makale, Ankara Barosu’na kayıtlı Av. Onuralp Turhan tarafından TCK m.37-41 ve Yargıtay uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır. Turhan Hukuk ve Danışmanlık, Etimesgut ve Eryaman’da ceza dosyalarında hukuki destek vermektedir. İletişim için turhanhukukvedanismanlik.com.tr/
