Suçu bildirmeme suçu (TCK 278), işlenmekte olan bir suçu veya sonuçları hâlâ sınırlandırılabilecek bir suçu yetkili makamlara bildirmemektir. Ceza 1 yıla kadar hapistir. Mağdur 15 yaşından küçük, engelli veya hamileyse ceza yarı oranında artırılır.
Kamu görevlisi ve sağlık personeli: Görevi sırasında öğrendiği suçu bildirmeyen kamu görevlisi 6 ay-2 yıl hapis alır (TCK 279). Polis gibi adli kolluk görevlilerinde ceza yarı oranında artar. Suç belirtisini bildirmeyen doktor, hemşire veya eczacı 1 yıla kadar hapis alır (TCK 280).
İstisna: Tanıklıktan çekinebilecek kişiler, yani şüphelinin yakın akrabaları ve meslek sırrı taşıyan avukat gibi kişiler TCK 278’e göre cezalandırılmaz. Kimse kendi suçunu bildirmek zorunda değildir.
İçindekiler
- Suçu Bildirmeme Suçu Nedir?
- Vatandaşın Suçu Bildirmemesi (TCK 278)
- Kamu Görevlisinin Suçu Bildirmemesi (TCK 279)
- Sağlık Personelinin Suçu Bildirmemesi (TCK 280)
- Suçu Bildirmeme Cezası: Karşılaştırma Tablosu
- Kimler Suçu Bildirmek Zorunda Değildir?
- Suçu Bildirmeme Suçunda Usul ve Yargıtay Uygulaması
- Sık Sorulan Sorular
Komşunuzun evinde bir şiddet olayına tanık oldunuz ama polisi aramadınız. Ya da bir doktor olarak bıçak yarasıyla gelen hastayı bildirmediniz. Bu durumlar suçu bildirmeme suçu kapsamına girebilir. Bu yazıda TCK 278, 279 ve 280’deki üç ayrı suçu, cezalarını ve bildirim yükümlülüğünün istisnalarını anlatıyorum.
Suçu Bildirmeme Suçu Nedir?
Suçu bildirmeme suçu, adliyenin suçtan haberdar olmasını ve suçun zararlarının sınırlandırılmasını sağlamayı amaçlar. Kanun herkese genel bir ihbar yükümlülüğü yüklemez. Yükümlülük belirli durumlarla sınırlıdır.
TCK üç ayrı suç düzenler. Vatandaşlar için TCK 278, kamu görevlileri için TCK 279 ve sağlık mesleği mensupları için TCK 280. Her birinin şartları ve cezası farklıdır.
Vatandaşın Suçu Bildirmemesi (TCK 278)
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 278 (Suçu bildirmeme)
(1) İşlenmekte olan bir suçu yetkili makamlara bildirmeyen kişi, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) İşlenmiş olmakla birlikte, sebebiyet verdiği neticelerin sınırlandırılması halen mümkün bulunan bir suçu yetkili makamlara bildirmeyen kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Mağdurun onbeş yaşını bitirmemiş bir çocuk, bedensel veya ruhsal bakımdan engelli olan ya da hamileliği nedeniyle kendisini savunamayacak durumda bulunan kimse olması halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza, yarı oranında artırılır.
(4) Tanıklıktan çekinebilecek olan kişiler bakımından cezaya hükmolunmaz. Ancak, suçu önleme yükümlülüğünün varlığı dolayısıyla ceza sorumluluğuna ilişkin hükümler saklıdır.
Vatandaş bakımından yükümlülük iki halde doğar. Birincisi, suç işlenirken öğrenilmesidir. İkincisi, suç bitmiş olsa da zararlarının sınırlandırılması hâlâ mümkün olmasıdır. Tamamen bitmiş ve sonuçları sınırlanamayacak bir suçu sonradan öğrenen vatandaş için bu suç oluşmaz.
Örneğin süren bir kaçırma olayını bilen kişinin bunu bildirmesi gerekir. Yıllar önce işlenmiş bir hırsızlığı sonradan öğrenen kişinin ise bildirme yükümlülüğü yoktur.
Kamu Görevlisinin Suçu Bildirmemesi (TCK 279)
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 279 (Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi)
(1) Kamu adına soruşturma ve kovuşturmayı gerektiren bir suçun işlendiğini göreviyle bağlantılı olarak öğrenip de yetkili makamlara bildirimde bulunmayı ihmal eden veya bu hususta gecikme gösteren kamu görevlisi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Suçun, adlî kolluk görevini yapan kişi tarafından işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkraya göre verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Kamu görevlisi için yükümlülük daha geniştir. Suçun bitmiş olması önemli değildir. Görevle bağlantılı olarak öğrenilmesi yeterlidir. Bildirimi geciktirmek de suçtur.
Ancak suçun “kamu adına soruşturmayı gerektiren” bir suç olması gerekir. Şikayete bağlı suçları bildirmemek TCK 279’u oluşturmaz (Yargıtay 8. CD, 2019/18075 E., 2021/449 K.). Şikayete bağlı suçlar için şikayet süresi yazımıza bakabilirsiniz.
Kaçak Sigarayı Bildirmeyen Polis
Yargıtay, görevi sırasında öğrendiği kaçak sigara olayını bildirmeyen polis memuru hakkında TCK 279/2’deki artırımlı hükmün uygulanmasını kabul etmiştir. Kaçakçılık kamu adına soruşturulan bir suçtur.
Yargıtay 8. CD, 2019/15659 E., 2021/15838 K., 10.06.2021
Sağlık Personelinin Suçu Bildirmemesi (TCK 280)
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Madde 280 (Sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirmemesi)
(1) Görevini yaptığı sırada bir suçun işlendiği yönünde bir belirti ile karşılaşmasına rağmen, durumu yetkili makamlara bildirmeyen veya bu hususta gecikme gösteren sağlık mesleği mensubu, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Sağlık mesleği mensubu deyiminden tabip, diş tabibi, eczacı, ebe, hemşire ve sağlık hizmeti veren diğer kişiler anlaşılır.
Sağlık personeli için bir suç belirtisi yeterlidir. Kesin bilgi aranmaz. Darp izi, kesici alet yarası, şüpheli zehirlenme veya istismar belirtisi bu kapsamdadır. Hasta mahremiyeti bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.
Kamu ve özel hastane farkı: Devlet hastanesinde çalışan hekim kamu görevlisi sayılır ve TCK 279 uygulanır. Özel hastane veya muayenehanede çalışan sağlık personeli için ise TCK 280 uygulanır (Yargıtay 4. CD, 2008/1710 E., 2009/15748 K.).
Bıçak Yarasını Bildirmeyen Acil Hekimi
Yargıtay, bıçaklanarak gelen hastayı yetkili makamlara bildirmeyen özel hastane acil hekimi hakkında TCK 280’in uygulanmasını kabul etmiştir.
Yargıtay 4. CD, 2014/8297 E., 2015/1500 K., 19.01.2015
Suçu Bildirmeme Cezası: Karşılaştırma Tablosu
| Konu | TCK 278 Vatandaş | TCK 279 Kamu Görevlisi | TCK 280 Sağlık Personeli |
|---|---|---|---|
| Ceza | 1 yıla kadar hapis | 6 ay – 2 yıl hapis | 1 yıla kadar hapis |
| Artırım | Mağdur 15 yaş altı, engelli, hamile: yarı oranında | Adli kolluk: yarı oranında | Yok |
| Bildirilecek suç | İşlenmekte olan veya sonucu sınırlanabilecek suç | Kamu adına soruşturulan suç | Suç belirtisi |
| Gecikme suç mu? | Hayır | Evet | Evet |
| Yakınlar için istisna | Var | Yok | Yok |
Kimler Suçu Bildirmek Zorunda Değildir?
TCK 278/4’e göre tanıklıktan çekinebilecek kişiler cezalandırılmaz. Bu kişiler Ceza Muhakemesi Kanunu m.45 ve 46’da sayılmıştır.
- Yakınlar: Şüphelinin eşi, nişanlısı, kan ve kayın hısımları ile evlatlık bağı olanlar.
- Meslek sırrı taşıyanlar: Avukat, stajyer avukat ve onların yardımcıları gibi meslek gereği sır öğrenen kişiler.
- Fail: Kimse kendi suçunu bildirmek zorunda değildir. Anayasa bu hakkı güvence altına alır (Yargıtay 5. CD, 2010/10706 E., 2011/2656 K.).
Avukat, müvekkilinin suçunu bildirmekle yükümlü değildir. Meslek sırrı bu yükümlülüğün önündedir. Ancak bu istisna yalnızca TCK 278 için geçerlidir. Kamu görevlisi ve sağlık personeli için yakınlık istisnası öngörülmemiştir.
Dikkat: Suçu önleme yükümlülüğü olan kişiler için istisna sınırlıdır. Örneğin çocuğuna karşı işlenen suçu bilen ebeveyn, koruma yükümlülüğü nedeniyle ağır sorumluluk taşıyabilir. Yargıtay, çocuğuna yönelik istismarı bildirmeyen anne hakkında 278/3’teki artırımlı hükmü uygulamıştır (8. CD, 2020/19360 E., 2021/15257 K.). Ebeveynlerin bakım yükümlülüğü için aile yükümlülüğünün ihlali yazımıza bakabilirsiniz.
Suçu Bildirmeme Suçunda Usul ve Yargıtay Uygulaması
| Konu | Düzenleme |
|---|---|
| Şikayet | Gerekmez, resen soruşturulur |
| Uzlaştırma | Kapsam dışı |
| Görevli mahkeme | Asliye ceza mahkemesi |
| Dava zamanaşımı | 8 yıl |
| HAGB, erteleme, çevirme | Şartları varsa mümkün |
Suçu bildirmeme suçu ile suça iştirak farklıdır. Suçu sadece bildirmeyen kişi şerik sayılmaz. Ancak suçtan önce yardım vaadinde bulunmuşsa suça iştirak hükümleri gündeme gelir. Bir yıla kadar hapis gerektiren hallerde ceza adli para cezasına çevrilebilir.
Suçu bildirmeme suçu dosyalarında kişinin vatandaş mı, kamu görevlisi mi yoksa sağlık personeli mi olduğu uygulanacak maddeyi belirler. Yakınlık ve meslek sırrı istisnaları ise beraat sebebi olabilir. Dosyanızı değerlendirecek bir Ankara ceza avukatı ile görüşmenizi öneririm.
Sık Sorulan Sorular
Suçu bildirmemek suç mu?
İşlenmekte olan veya sonuçları sınırlanabilecek bir suçu bildirmemek suçtur. Bitmiş bir suçu sonradan öğrenen vatandaş için yükümlülük yoktur.
Suçu bildirmemenin cezası nedir?
Vatandaş için 1 yıla kadar, kamu görevlisi için 6 ay-2 yıl, sağlık personeli için 1 yıla kadar hapistir.
Akrabamın suçunu bildirmek zorunda mıyım?
Hayır. Tanıklıktan çekinebilecek yakınlar TCK 278’e göre cezalandırılmaz. Kamu görevlisi olarak öğrendiyseniz durum farklıdır.
Doktor suçu bildirmek zorunda mı?
Evet. Suç belirtisiyle karşılaşan sağlık personeli bunu bildirmek zorundadır. Hasta mahremiyeti bu yükümlülüğü kaldırmaz.
Avukat müvekkilinin suçunu bildirir mi?
Hayır. Avukat meslek sırrı nedeniyle tanıklıktan çekinebilir ve suçu bildirmekle yükümlü değildir.
Polis suçu bildirmezse ne olur?
Adli kolluk görevlisi için TCK 279 cezası yarı oranında artırılır.
Kendi suçumu bildirmek zorunda mıyım?
Hayır. Kimse kendisi aleyhine beyanda bulunmaya zorlanamaz.
Suçu geç bildirmek de suç mu?
Kamu görevlisi ve sağlık personeli için evet. Kanun gecikmeyi de cezalandırır.
Suçu bildirmeme suçu şikayete bağlı mı?
Hayır. Savcılık resen soruşturur ve uzlaştırma uygulanmaz.
Şikayete bağlı bir suçu bildirmemek suç mu?
Kamu görevlisi bakımından Yargıtay bunu TCK 279 kapsamında saymamaktadır.
Mağdur çocuksa ceza artar mı?
Evet. Mağdur 15 yaşını bitirmemişse TCK 278 cezası yarı oranında artırılır.
Suç nereye bildirilir?
Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa, yani polis ya da jandarmaya bildirilir. Acil durumlarda 112 aranabilir.
Suçu bildirmeme zamanaşımı ne kadar?
Dava zamanaşımı 8 yıldır.
Av. Onuralp Turhan – Avukat Onaylı İçerik
Bu makale, Ankara Barosu’na kayıtlı Av. Onuralp Turhan tarafından TCK m.278-280, CMK m.45-46 ve Yargıtay uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır. Turhan Hukuk ve Danışmanlık, Etimesgut ve Eryaman’da ceza dosyalarında hukuki destek vermektedir. İletişim için turhanhukukvedanismanlik.com.tr/
